Sıfât-ı Zâtiyye niçin Hûdiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Sıfât-ı Zâtiyye, Allah'ın zâtına ait olan ve O'nun varlığını, birliğini, başlangıçsızlığını ve sonsuzluğunu ifade eden sıfatlardır. Bu sıfatlar, "yok değildir" (vücud), "sonradan değildir" (kıdem) gibi nefiy yoluyla bilinen sıfatlardır. Hûdiyye Fassı'nda bu sıfatların anlaşılması, özellikle "ahadiyyet-i rubûbiyyet" kavramı üzerinden gerçekleşir. Şeyh-i Ekber, daha önceki Yûsuf Fassı'nda "ahadiyyet-i zâtiyye" (Zât birliği) ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye" (ilâhî isimler birliği) konularını işlemiştir¹·². Bu bağlamda, "ahadiyyet-i zâtiyye", Hak'ın hiçbir nispet kabul etmeyen sırf teklik makâmı olan ahadiyyet mertebesine işaret eder. "Ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye" ise, esmâ ve sıfatların henüz kapalı olduğu, tek bir Hak'ta toplandığı ahadiyyet mertebesindeki birliği ifade eder.

Hûdiyye Fassı'nda ise, bu önceki ahadiyyet mertebelerinin üzerine "ahadiyyet-i rubûbiyyet" (Rablık birliği) eklenerek, zâtî sıfatların rubûbiyet mertebesindeki idraki ve tecellisi açıklanır¹. Hûd (a.s.)'ın hikmeti de bu "ahadiyyet-i rubûbiyyet"e dayanır¹. Bu, Hak'ın Rab olarak tecellî etmesindeki birliği ve bu birliğin zâtî sıfatlarla olan ilişkisini vurgular. Tasavvufta ahadiyyet, lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyün olup, sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş sırf 'tek' olma kademesidir. Bu nedenle, Hûdiyye Fassı'nda "ahadiyyet-i rubûbiyyet"in işlenmesi, zâtî sıfatların farklı bir tecellî ve idrak mertebesinde, yani Rablık mertebesiyle ele alınarak daha kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını sağlar. Bu, zâtî sıfatların sadece soyut bir teklik olarak değil, aynı zamanda rubûbiyetin tezahür ettiği bir birlik olarak da idrak edilmesine olanak tanır.