İçeriğe atla

Sıfât ile Zât arasındaki sıra nasıldır?

Kavram FarkıOrta düzey25 görüntülenme12 kaynak
Kısa cevap

Tasavvufî anlayışta Zât ile sıfatlar arasındaki ilişki, Hakk'ın varlığının ve tecellîlerinin mertebelerini ifade eden hiyerarşik bir düzen içinde ele alınır. Bu düzende Zât, mutlak ve kayıtsız varlık olarak en üst mertebede yer alırken, sıfatlar Zât'ın tecellîleri ve zuhûrâtı olarak daha sonraki mertebelerde bulunur. Kaynaklarda bu sıralama, Zât'tan sonra sırasıyla sıfat, esmâ ve ef'âl mertebelerinin geldiği şeklinde belirtilir¹·²·³. Bu, Hakk'ın öz varlığından (Zât) başlayarak, O'nun niteliklerinin (sıfat), isimlerinin (esmâ) ve fiillerinin (ef'âl) âlemde görünür hâle gelmesini ifade eder.

Detaylı cevap

Tasavvufî sülûkta ve varlık mertebelerinin idrâkinde Zât ile sıfatlar arasındaki sıra, Hakk'ın tecellîlerinin bir akışını gösterir. En yüksek mertebe olan Zât âlemi, Allah'ın bizatihi öz varlığını, mutlak ve kayıtsız hâlini ifade eder⁴. Bu mertebe, "Mutlak zat mertebesi" olarak tanımlanır⁵. Zât, âlemde bâki olandır ve tüm sırlarla doludur⁶·⁷·⁸.

Zât mertebesinden sonra Sıfat âlemi gelir. Bu, Zât'ın tecellî ettiği ilk mertebelerden biridir. Kaynaklar, Zâtî tecellîden sonra sırasıyla Sıfat tecellîsi, Esmâ tecellîsi ve Ef'âl tecellîsinin geldiğini açıkça belirtir²·³. Sıfat âlemi, "Esmâ âlemini meydana getiren güçler âlemi (Ceberut âlemi)" olarak tanımlanır⁵. Hakk'ın tüm vasıfları bu mertebede anlaşılır⁶. Örneğin, Besmele'deki "Allah" Zât'a, "Rahman" sıfata, "Rahiym" ise esmâya işaret eder⁹·¹⁰.

Sıfat mertebesi, Hakk'ın ilim, irâde ve kudret gibi zâtî sıfatlarının tezâhür ettiği yerdir. Bu sıfatlar vasıtasıyla âlemdeki oluşumlar uyum içinde bâtından zâhire çıkar¹¹. Sıfat mertebesi, ef'âl (şehadet) ve esmâ (rububiyyet) mertebesini takip edip, rahmâniyet mertebesine işaret olup, zât mertebesinden (ulûhiyyet) öncedir¹². Bu, tecellîlerin Zât'tan başlayıp sıfatlara, oradan da esmâ ve ef'âle doğru bir akış içinde olduğunu gösterir. İnsan-ı Kâmil ise tüm bu mertebeleri ihâta eden bir mertebedir⁵.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 11“Bu mertebeler de sırasıyle; 1 - Ef’âl âlemi. 2 - Esmâ “ 3 - Sıfat “ 4 - Zat “ 5 - İnsân-ı kâmil. Diye adlandırılır. Bu kısım da ise kişi (afaki) yani dışa dönük”Oku
  2. 2Bendeki Terzi Babam (Cilt 1), s. 40“Bu da Zât-i tecellidir. Yani mukayyed Zât, kayda girmiş Zât-tır. Bu üç nokta ile sayı 40 ulaşır. Sırasıyla burada ki Zât-i tecelliden sonra, Sıfât tecellisi, Es”Oku
  3. 3Târık Sûresi, s. 16“Bu da Zât-i tecellidir. Yani mukayyed Zât, kayda girmiş Zât-tır. Bu üç nokta ile sayı 40 ulaşır. Sırasıyla burada ki Zât-i tecelliden sonra, Sıfât tecellisi, Es”Oku
  4. 4Zât,
  5. 5Mübârek Geceler, s. 8“Esma alemi : “İsimler alemi, madde alemini oluşturan mertebe” Sıfat alemi : “Esma alemini meydana getiren güçler alemi ( Ceberut alemi ) Zat alemi : “Mutlak zat”Oku
  6. 6Divan 3, s. 56“Sıra geldi sıfatlar dergâhına, Bakmadım hiçbir şeyin ah vahına, Hep vasıflar Hakk’ın dır, anlayana, Çözdüm sıfatlar ın sırrını çözdüm. Zât-ı Hakk’tır âlemde bâk”Oku
  7. 7İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, s. 91“Sıra geldi Sıfatlar dergâhına, Bakmadım hiçbir şeyin ah, vahına, Hep vasıflar HAK’kındır anlayana, Çözdüm Sıfatların sırrını çözdüm. Zat-ı HAK ’tır âlemde bâki ”Oku
  8. 8Genç ve Elmas Dosyası, s. 9“Sıra geldi sıfatlar dergâhına, Bakmadım hiçbir şeyin ah vahına Hep vasıflar Hakk’ındır anlayana. Çözdüm sıfatlar’ ın sırrını çözdüm. Zat-ı Hak’tır âlemde bâki o”Oku
  9. 9Er-Rahmân, s. 105“Yeri gelince bu ayeti de sıraya alacağız. Besmeledeki anahtar, içinde bulunan “Allah, Rahman, Rahiym” isimleridir. Allah zat, Rahman sıfat , Rahiym esma , Bunla”Oku
  10. 10Dur Rabbın Namazda (Cilt 2), s. 112“Yeri gelince bu ayeti de sıraya alacağız. Besmeledeki anahtar, içinde bulunan “Allah, Rahman, Rahiym” isimleridir. Allah zat, Rahman sıfat , Rahiym esma , Bunla”Oku
  11. 11Feth Sûresi, s. 36“Bilindiği gibi (sıfat-ı subûtiyye) nin ikincisi ilimdir ve hakk’ın zât-î sıfatlarındandır, Vücûd-u mutlak ilmi vasıtasıyla bütün âlemdeki oluşumları müthiş bir ”Oku
  12. 12Bir Ressam Hikâyesi, s. 250“Zâtından zuhur eden mülhimenin Hakk makamıdır Kişi, hayvânlık mertebesine (hayvânlık hakikati, hayy anlamı) ulaştıktan sonra insânlık mertebesine geçebilir. All”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.