Sîr-ı ilallâh ve Sîr-ı fillâh'ı karıştırmak ne tür bir hatâya yol açar?

Seyr-i sülûk, sâlikin manevî yolculuğunun bütününü kapsar ve başlangıçtan vâsıllığa kadar geçilen yolu ifade eder. Bu yolculukta seyr-i ilallâh ve seyr-i fillâh temel iki aşamadır. Seyr-i ilallâh, sâlikin nefsinden, dünyadan ve mâsivâdan yüz çevirerek Hak'a yöneldiği, mücâhede ve tezkiye ile başlayan bir seferdir. Bu, "Allah'a doğru yolculuk" olarak tanımlanır¹·². Bu seyrin âlemi "Âlem-i Melekût"tur, peygamberi Musa (a.s.) ve zikri "Ya Vahid"dir¹·³. Bakara Suresi 2/115 ayeti bu idrake işaret eder¹·³. Seyr-i fillâh ise, sâlikin Hak'a vâsıl olduktan sonra esmâ ve sıfatlarda yaptığı yolculuktur; burada sâlik mârifet kademelerinde ilerler. Bu iki seyrin karıştırılması, sâlikin henüz Hak'a yöneliş ve arınma aşamasını tamamlamadan, Hak'ta ilerleme makâmında olduğunu zannetmesine yol açabilir. Bu durum, fenâ fillâh makâmına ulaşmadan, yani kendi vücud iddiasından soyunmadan, Hak'ın esmâ ve sıfatlarında ilerlediğini düşünmek gibi bir yanılgıya düşmesine neden olabilir. Böyle bir karışıklık, sülûkun mertebelerini doğru idrak edememeye ve dolayısıyla bekâ billâh ile halka dönüş makâmı olan seyr maallâh ve seyr anillâh'a ulaşmadan, manevî yolculuğunu eksik bırakmasına sebep olur. Hakîm isminin tecellisiyle gönle açılan hikmetin, vehim ve hayalden ayırt edilmesi gerektiği gibi⁴·⁵, bu seyrlerin de doğru anlaşılması, sâlikin sapık fikirlere düşmemesi için elzemdir.