Tarîkat, Şerîat'ın neresinde durur?

Tarîkat, tasavvufî sülûkun dört temel mertebesinden ikincisidir. Bu mertebeler sırasıyla şerîat, tarîkat, hakîkat ve mârifet olarak sıralanır. Şerîat, dış kuralların bilinmesi ve uygulanması iken, tarîkat sülûka girilmesi, mürşidle bağ kurulması ve virdlerin yerine getirilmesi aşamasıdır. Şerîat'te ayakla yürünürken, tarîkatte nefis mertebeleri aşılır ve yedi şavtta sona varılır³.

Tarîkatın şerîat ile ilişkisi, şerîatın dış kurallarının ötesine geçerek, ilâhî muhabbete yönelme ve bu muhabbetten ayrılmaktan sakınma şeklinde tezahür eder. Şerîatın ittikasının farz ve sünnet ibadetlerini şeklen terk etmekten sakınmak olduğu belirtilirken, tarîkatın ittikasının ilâhî muhabbetten ayrılmaktan sakınmak olduğu vurgulanır²·⁴·⁵·⁶·⁷·⁸. Bu durum, tarîkatın şerîatın bâtınî yönünü açığa çıkardığını ve onu derinleştirdiğini gösterir.

Tarîkat, sâlikin Hakîkat mertebesine ulaşması için bir yol, bir elbise ve bir vasıtadır⁹. Eğer bir tarîkat, hakîkate ulaştıramıyorsa, o tarîkatın atıl olduğu, yani görevini yerine getiremediği ifade edilir¹. Bu, tarîkatın sadece lafazanlıktan ibaret olmaması gerektiğini, insanı bir yere götürmesi gerektiğini gösterir¹⁰. Tarîkat ehli, hayalî rableri ile nefs cennetlerinde iken, Hakîkat ve Mârifet ehli gerçek rableri ile zât cennetlerindedirler². Bu da tarîkatın, Hakîkat ve Mârifet mertebelerine bir geçiş basamağı olduğunu ortaya koyar.