Tarîkat ve Şerîat'ın ortak zemini nedir?

Şerîat ve Tarîkat, tasavvuftaki dört mertebeli sülûkun ilk iki basamağını oluşturur: Şerîat, Tarîkat, Hakîkat ve Mârifet. Bu sıralama, bir kuyumcu eğitimine benzetilir; Şerîat metalin türünü öğrenmek, Tarîkat ise metali işlemektir.

Şerîat, sülûkun ilk mertebesidir ve lugatte "yürünür ayakla"² ifadesiyle belirtildiği gibi, dış kuralların bilinmesi ve uygulanmasıdır. Şerîat'ın ittika'sı (korunması), farz ve sünnet ibadetlerini şeklen terk etmekten sakınmaktır¹. Bu mertebede sâlik, mülk edinme sebepleri gibi zâhirî hükümleri öğrenir ve uygular³.

Tarîkat ise sülûkun ikinci mertebesidir. Bu mertebede sâlik, mürşidle bağ kurarak virdler edinir ve nefis mertebelerini aşmaya çalışır⁴·². Tarîkat'ın ittika'sı, ilâhî muhabbetten ayrılmaktan sakınmaktır¹. Bu aşamada iman, dua mertebesindedir ve sâlikin alışkanlıklarının oluşturduğu karakterin kaderini etkilediği bir noktadır⁵.

Her iki mertebe de, sâlikin Hakîkat ve Mârifet mertebelerine ulaşabilmesi için temel teşkil eder. Şerîat ve Tarîkat ehli, bu aşamada "hayalî rableri ile beraber nefs cennetlerinde" bulunurlar; bu durum, henüz Hak'ın bizzat müşâhede edildiği Hakîkat mertebesine ulaşılmadığını gösterir¹. Dolayısıyla, her ikisi de sülûkun başlangıç ve hazırlık aşamaları olarak ortak bir zeminde buluşur.