Tasavvuf ile Tarîkat arasındaki fark nedir?
Tasavvuf ve tarîkat, İslâm irfânının iki farklı ancak birbiriyle ilişkili mertebesini temsil eder. Tasavvuf, kalbin temizliği ve Allah'a yakınlık ilmi olarak tanımlanan genel bir yaşantı ve irfan sahasıyken, tarîkat ise bu tasavvufî yaşantının sistematize edilmiş, belirli yol ve metotlarla Allah'a kurbiyet sağlamayı amaçlayan kurumsallaşmış hâlidir¹. Tarîkat, tasavvufun uygulamaya çevrilmiş şekli olup, sülûkun dört mertebesinden (şerîat-tarîkat-hakîkat-mârifet) ikincisini oluşturur; tasavvuf ise bu dört mertebenin tamamını kapsayan daha geniş bir hakikat ve mârifet alanıdır². Dolayısıyla tarîkat, tasavvufun içinde bir düzey, bir mertebe iken, tasavvuf tarîkatı aşan hakikat ve mârifet mertebelerini de içerir³.
Detaylı cevap
Tasavvuf, kalbin temizliği ve Allah'a yakınlık ilmi olarak tanımlanan genel bir İslâm irfân sahasıdır⁴. Bu, ilâhî kaynaklı olup "Akl-ı küll"den beslenen bir irfan yoludur⁵. Tasavvuf, sülûkun dört mertebesi olan şerîat, tarîkat, hakîkat ve mârifetin tamamını ifade eder².
Tarîkat ise, sözlükte "yol" anlamına gelmekle birlikte, ıstılahî olarak "Allah'a kurbiyet sağlamak ve O'nun rızasını kazanmak maksadıyla takip edilen hususi yol ve metot biçimi"dir¹. Tarîkat, tasavvuf yaşantısının uygulamaya çevrilmiş hâli olup, tasavvufun kurumsallaşmış şeklidir⁶. Tarîkatlar, 3/9. yüzyıllardan sonra ilk örnekleri görülen, ancak 6/12. yüzyıldan sonra kendilerine has evrâd, ezkâr, âdâb ve erkân gibi öğelerle teşekkül etmiş kurumlardır⁷.
Temel fark, tarîkatın tasavvufun içinde bir düzey veya mertebe olmasıdır. Tasavvuf, hakîkat ve mârifet mertebelerini de içeren daha geniş bir alandır. Tarîkat mertebesi genellikle duygusal bir saha olarak algılansa da, tasavvufun gerçek mânâsı bu duygusallığı aşarak hakîkate ulaşmak ve orada yaşamaktır³. Günümüzdeki bazı tarîkat yapılanmaları, tasavvufun mârifet ve hakîkat mertebelerinden uzak kalarak sadece şerîat ve tarîkat mertebelerinde kalabilmektedir⁸. Bu durum, tarîkatın tasavvufun tamamı değil, sadece bir bölümü olduğunu gösterir².
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Mübârek Geceler — Bitirme Tezi, s. 13“Tarikat Tarikat, tasavvufun sistematize edilmiş hâli olup Allah’a vasıl olmaya gayret eden saliklerin izledikleri hususi yol ve metot biçimine denir. Sözlük man”Oku
- 2Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (29), s. 132“Tasavvufta üç aşama var, bilindiği gibi üç sistemi her yerde de geçerlidir, onun içinde olabiliyor, “İlmel Yakıyn, Aynel Yakıyn, Hakkal Yakıyn,” diye belirtilen”Oku
- 3İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000), s. 120“Bunlar tasavvufun içinde ama tarikat düzeyidir, tarikat mertebesidir, bunlar orada geçerlidir orada lazımdır. Bunların da hakikisi yani göstermelik olanları değ”Oku
- 4Tasavvuf
- 5Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Bazı kitaplarda tasavvuf felsefesi, Mevlânâ’nın felsefesi veya İbnü’l-Arabî felsefesi gibi bazı ifadeler görülmektedir ki bu ifadeler tümden yanlıştır. Çünkü ta”Oku
- 6Mübârek Geceler, Aşk ve İrfân Yolunda, s.7, s. 13
- 7Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Tasavvufun kurumsallaşması, tarikatların teşekkülüne dayanır. Tasavvufi kurallara göre teşkilatlanmış kurumlar anlamına gelen tarikatların ilk örneklerininin 3/”Oku
- 8Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Günümüz Türkiye’sindeki tarikat yapılanmalarının çoğu, tasavvufun marifet ve hakîkat boyutlarından uzak, şeriat ve tarikat boyutlarında tasavvufu temsil eder du”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.