Tasavvuf ile Tarîkat arasındaki sıra nasıldır?
Tasavvuf ile tarîkat arasındaki ilişki, tasavvufun genel bir yaşantı ve ilim alanı olması, tarîkatın ise bu yaşantının sistematize edilmiş, özel bir yol ve metot biçimi olması şeklindedir. Tasavvuf, kalbin temizlenmesi ve Allah'a yakınlaşma ilmi iken¹, tarîkat bu amaca ulaşmak için sâliklerin izlediği hususi yol ve metottur². Tarîkatlar, tasavvufî kurallara göre teşkilatlanmış kurumlar olup, tasavvufun kurumsallaşmış hâlidir³. Tasavvuf, tüm ilimlerin kaynağı ve mevzusu insan olan bir öncelikli ilim olarak görülürken⁴, tarîkat, tasavvufî seyrin Şerîat, Tarîkat, Hakîkat, Ma'rifet mertebelerinden ikincisini ifade eder ve Hakîkat ile Ma'rifet mertebelerine ulaşmanın bir aracıdır⁵.
Detaylı cevap
Tasavvuf, İslâm irfânı olarak tanımlanır ve kalp temizliği ile Allah'a yakınlık ilmini ifade eder¹. Bu geniş çerçeve içinde tarîkat, tasavvufun sistematize edilmiş, uygulamaya çevrilmiş hâlidir². Tarîkat, sâliklerin Allah'a kurbiyet sağlamak ve O'nun rızasını kazanmak maksadıyla takip ettikleri hususi bir yol ve metottur². Tasavvufun kurumsallaşması, tarîkatların teşekkülüne dayanır; bu kurumlar, kendilerine has evrâd, ezkâr, âdâb ve erkân gibi öğelerle 6/12. yüzyıldan sonra ortaya çıkmıştır³.
Tasavvufî sülûkun dört mertebesi olan Şerîat, Tarîkat, Hakîkat ve Ma'rifet sıralamasında tarîkat ikinci mertebede yer alır⁵. Bu mertebeler, bir kuyumcu eğitimine benzetilir: metalin türünü öğrenmek şerîat, metali işlemek tarîkat, altını görmek hakîkat ve altını bilmek mârifettir. Tarîkat düzeyi, bazı sohbetlerde duygusal bir saha olarak algılanabilse de, tasavvufun tamamını kapsayan bir seyrin sadece bir bölümüdür; Hakîkat ve Ma'rifet mertebeleri ise bâtında kaldığından, tarîkat yaşantısı içinde olanlar bazen tasavvufu sadece tarîkat mertebesi zannedebilirler⁵. Oysa tasavvufun gerçek manası, Hakîkat'e ulaşıp orada yaşamaktır ve tarîkat düzeyi, insanın duyguyu aşması gereken bir aşamadır⁶. Başlıca tarîkatlar arasında Halvetiyye, Nakşibendiyye, Kâdiriyye, Rifâiyye gibi birçok kol ve şube bulunmaktadır⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Tasavvuf,
- 2Mübârek Geceler — Bitirme Tezi, s. 13“Tarikat Tarikat, tasavvufun sistematize edilmiş hâli olup Allah’a vasıl olmaya gayret eden saliklerin izledikleri hususi yol ve metot biçimine denir. Sözlük man”Oku
- 3Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Tasavvufun kurumsallaşması, tarikatların teşekkülüne dayanır. Tasavvufi kurallara göre teşkilatlanmış kurumlar anlamına gelen tarikatların ilk örneklerininin 3/”Oku
- 4Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“Soru-24: İlimler tasnifi yapsanız, hangi ilimleri, nasıl sıraya koyardınız? Gazali, “Bir şehre bir kelamcı yeter” diyor. İbnü’l-Arabî Hazretleri de onu destekle”Oku
- 5Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (29), s. 132“Tasavvufta üç aşama var, bilindiği gibi üç sistemi her yerde de geçerlidir, onun içinde olabiliyor, “İlmel Yakıyn, Aynel Yakıyn, Hakkal Yakıyn,” diye belirtilen”Oku
- 6İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000), s. 120“Bunlar tasavvufun içinde ama tarikat düzeyidir, tarikat mertebesidir, bunlar orada geçerlidir orada lazımdır. Bunların da hakikisi yani göstermelik olanları değ”Oku
- 7Aşk ve İrfan Yolunda Bir Ömür (Alıntı)“İslam coğrafyasında ve Anadolu’da başlıca tarikatlar Halvetiyye, Nakşibendiyye, Kâdiriyye, Rifâiyye, Şâzeliyye, Sa’diyye, Mevleviyye, Bayramiyye, Bedeviyye, Küb”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.