İçeriğe atla

Üzeyriyye Fassı ile anlatılmak istenen temel hakîkat nedir?

Fass İçeriği23 görüntülenme8 kaynak
Kısa cevap

Üzeyriyye Fassı ile anlatılmak istenen temel hakîkat, kulun "HU" veya "BEN" gibi ifadelerle Cenâb-ı Hakk'a yöneldiğinde, muradın daima O'nun Zâtı olduğudur. Bu idrâk, Hakk'ın varlığının yegâne ve mutlak olduğunu, O'ndan gayrısının O'nu ne görebileceğini ne de idrâk edebileceğini vurgular¹. Muhyiddin İbn Arabî'nin de belirttiği gibi, bu mânâya birçok ârif işaret bile etmemiştir, zira bu hakîkat, beşer aklının kabulleneceği cinsten değildir ve ancak büyük bir eğitimle idrâk edilebilir²·³.

Detaylı cevap

Üzeyriyye Fassı'nın özünde, kulun hangi ifadeyi kullanırsa kullansın, nihai muradın Allah'ın Zâtı olduğu hakîkati yatar. "Kul" adı altında ister "HU" desin, ister "BEN" desin, ister "biz" desin, ister "onlar" desin, mânâ hep aynıdır: O'nun Zâtı³·⁴·⁵. Bu durum, Hakk'ın mutlak birliğini ve her şeyin O'na rücû ettiğini gösterir. Bu idrâk, O'nu, O'ndan gayrısının göremeyeceği ve idrâk edemeyeceği gerçeğiyle pekişir¹. İnsanın kendi hiçliğini idrâk etmesi⁶, bu Zât hakîkatine ulaşmanın bir başlangıcıdır. Bu hiçlik, kesâfeti ortadan kaldırarak nûrun ortaya çıkmasına vesile olur. Ancak bu derin mânâyı idrâk etmek için beşeriyet aklının ötesinde bir eğitime ihtiyaç vardır². Muhyiddin İbn Arabî, bu mânâya birçok ârifin işaret bile etmediğini belirtir, çünkü böyle icap etmiştir³. Bu durum, Hakk'ın tek bir an içinde var olduğu ve kendisinden başkasının olmadığı, izafî tüm zamanların bu an kavramı içinde mahvolduğu idrâkini de beraberinde getirir⁷. Ancak, mürşid-i kâmile yetişip fenâfillah hâsıl olmamış bir sâlikin "HU" dediğinde kendi zannı ve tasavvuru üzere Hakk'ı tahayyül ve tasavvur edebileceği uyarısı da yapılır⁸.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Mir'at-ül İrfân ve Şerhi, s. 4“Burada özet olarak anlatılmak istenen mânâ şudur; O’nu, O’ndan gayrısı göremez, O’nu, O’ndan gayrısı idrâk edemez. Öyle ki tek kişi, tek kişi dahi bu mânânın dı”Oku
  2. 2İnsân-ı Kâmil (Cilt 1), s. 111“Anlatılmak istenen özet mana şudur: - Zat olarak tavsif edilen SEN, bu kulluk vasıflarınla tayin edilen sen değil… Bir de: - BEN… Demiştim... Bu da, hakikatim o”Oku
  3. 3Lübbü'l-Lübb (Özün Özü), s. 37“Anlatılmak istenen mana hasıl olduktan sonra, “kul” adı altında, ister “HU” desin, ister “BEN” desin, ister “biz” desin, ister “onlar” desin mana hep aynıdır; m”Oku
  4. 4Fâtiha Sûresi, s. 51“Evvel ve ahir ne ki var HU imiş; Batın ve Zâhir ne ki var HU imiş; Anlatılmak istenen mânâ hasıl olduktan sonra, “kul” adı altında, ister “HU” desin, ister “BEN”Oku
  5. 5Târık Sûresi, s. 76“Anlatılmak istenen mana hasıl olduktan sonra, “kul” adı altında, ister “HU” desin, ister “BEN” desin, ister “biz” desin, ister “onlar” desin mana hep aynıdır; m”Oku
  6. 6Risâle-i Gavsiyye, s. 42“Birisi yapılan eksi fiillerden dolayı pişmanlık duyarak acziyetini anlamak diğeri ise kişinin kendi hiçliğini idrâk etmesidir ki burada anlatılmak istenen acz d”Oku
  7. 7Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4), s. 12“Diyerek, adeta anlatılmak istenen sırrı açıklar mahiyette konuşmuş meseleyi “geçmiş” zaman dan çıkartarak, “geniş” zaman içinde, ifade ederek, anlıyamıyanlara y”Oku
  8. 8Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4), s. 288“Anlatılmak istenen mânâ hasıl olduktan sonra KUL adı altında ister HU desin ister BEN desin ister BİZ desin ister ONLAR desin mânâ hep aynıdır. Murat onun zatıd”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.