Vâhidiyyet ile Hüvviyet aynı Fass'ta nasıl bir mekanizmayla buluşur?

Vâhidiyyet, Hak'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği, kesretin zeminini oluşturan teklik mertebesidir. Bu mertebe, ilâhî hazretler sıralamasında taayyün-i sânî olarak geçer ve ahadiyyetten sonra gelir. Vâhidiyyet, sıfat ve kudret mertebesi olup, aynı zamanda sıfat cenneti olarak da adlandırılır; burada zât, vâhidiyyet elbisesi giyerek perdelenir². İsimlerin ve sıfatların tesir sahasına göre zuhurları vâhidiyyet mertebesinde gerçekleşir, ancak bu zuhur zâtın hükmüyle olur³. Vâhidiyyet, ulûhiyyet ve rahmâniyyet gibi kavramların zuhura geldiği bir sahadır⁴. Hatta ulûhiyyet, vâhidiyyet ve rahmâniyyet bir mertebenin kendi içindeki bölümleri olup, vâhidiyyet bütün bunları toplamış hâldir¹.

Hüvviyet ise "O"luk, zâtın kendine âit olma vasfı ve sırf zâta âit mahremiyet demektir. "Hüve" zamîri, İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" ifadesinde zâtî hüviyete işaret eder; "O" (hüve) en içteki zâta, "Allah" o zâtın bilinen ismine, "birdir" ise o ismin sıfatına işaret eder. Hüvviyet, ahadiyyet ile aynı kademede olan, bütün taayyünlerin ötesinde, sırf "O" olarak kalanın adıdır.

Hârûniyye Fassı'nda vâhidiyyet ve hüvviyetin buluşması, tenzih bahsi üzerinden gerçekleşir. Hârûniyye Fassı'nın tenzih bahsi hüvviyetin yeridir; çünkü hüvviyet bütün taayyünlerin ötesidir. Vâhidiyyet mertebesinde ise esmânın tafsîli yaşanır. Bu durum, vâhidiyyetin esmâ ve sıfatların zuhur mahalli olarak işlev görmesiyle, hüvviyetin ise bu zuhurların ötesindeki mutlak zâtı temsil etmesiyle açıklanır. Yani vâhidiyyet, zâtın sıfatlar ve isimler aracılığıyla kendini açığa vurduğu bir alan iken, hüvviyet bu açığa çıkışın ötesinde, zâtın kendi mahremiyetinde kalışını ifade eder. Bu iki kavram, bir yandan zâtın zuhurunu, diğer yandan ise zuhurun ötesindeki mutlakiyetini aynı Fass'ın farklı veçheleri olarak bir araya getirir.