Vâhidiyyet ve Hüvviyet'i karıştırmak ne tür bir hatâya yol açar?

Hüvviyet, Hak'ın kendi zâtı mertebesinin adıdır ve ahadiyyet ile aynı kademede yer alır; zâtın kendine ait mahremiyetini ifade eder. İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" ifadesindeki "hüve" (O) zamiri, Hüvviyet'in Kur'ân'daki temel ifadesidir ve Allah'tan önce gelerek zâtî hüviyete atıfta bulunur. Bu makam, bütün taayyünlerin ötesinde, sırf "O" olarak kalanın adıdır. Buna karşılık Vâhidiyyet, Hak'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir ve ahadiyyetten sonra gelir; kesretin zemini bu mertebede başlar. Vâhidiyyet, "er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs" gibi esmânın çoğalmasını mümkün kılan teklik kademesidir. Bu iki kavramı karıştırmak, Hak'ın zâtının idrâk edilemezliği ile sıfatlarının idrâk edilebilirliği arasındaki temel ayrımı göz ardı etmektir. Özellikle "Hû" ismini zikrederek Hüvviyet'e ulaşmayı arzu eden kimselere karşı tavır almak, bu büyük hakikatin farkında olmamaktan kaynaklanan bir hatadır¹. Zira Hüvviyet, ahadiyyetten daha içteki zâtî bir makamdır ve tasavvuf metafiziğinin sırrî bir terimidir. Vâhidiyyet ise, lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyün olan ahadiyyetten sonra gelen, esmâ ve sıfatların tafsîl bulduğu bir mertebedir. Bu iki mertebe arasındaki farkı idrâk edememek, tasavvufî sülûkta yanlış yönelimlere ve hakikatten uzaklaşmaya sebep olabilir.