Aşk ile Muhabbet arasındaki fark nedir?

Tasavvufta muhabbet ve aşk, Hak sevgisinin farklı tezahürleridir. Muhabbet, sözlükte "sevgi" anlamına gelirken, tasavvufta sâlikin Hak'a, Hak'ın da sâlike duyduğu karşılıklı sevginin adıdır. Bu, sülûkun itici gücü ve mücâhedenin tatlandırıcısıdır. Kur'ân-ı Kerîm'de Mâide Sûresi 54. ayetteki "yuhibbuhum ve yuhibbûnehû" (Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler) ifadesi, muhabbetin iki yönlü olduğunu açıkça belirtir. Bakara Sûresi 165. ayetteki "ve'llezîne âmenû eşeddu hubben lillâh" (mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler) ifadesi ise muhabbetin derinleşmiş hâline işaret eder.

Aşk ise lugatte "aşırı sevgi, hasretin son haddi, mahvedici muhabbet" demektir. Tasavvufta, sâlikin Hak'a olan mahvedici sevgisinin adıdır; muhabbetten daha şiddetli, daha yakıcı ve sâhibini fânî kılan bir sevgidir. Aşk, muhabbetin derinleşmiş hâli olup, Bakara 165'teki ayet aşkın temel düsturudur. Mevlânâ'nın Mesnevî'si gibi tasavvuf edebiyatının çoğu aşk diliyle yazılmıştır.

Temel fark, muhabbetin "kontrollü sevgi", aşkın ise "mahvedici sevgi" olmasıdır. Muhabbet akıl ve irade ile birlikte çalışırken, aşk akıl ve iradeyi geri çeker. Klasik bir tabirle "el-aşkü cünûnün ilâhî" (aşk ilâhî bir delilik) olarak nitelendirilir. Muhabbet, Hak'ın kula olan sevgisi (muhabbet-i Hak) ve kulun Hak'a olan sevgisi (muhabbet-i kul) olarak ikiye ayrılır. Aşk ise mecâzî (beşerî) ve hakîkî (Hak'a olan) aşk olarak sınıflandırılır; mecâzî aşk hakîkî aşka bir köprüdür. Tüm aşkların ve muhabbetlerin kaynağı "mutlak hüviyet" olan "Hu"dur¹. Hakk'ın kula olan muhabbeti, kulun Hakk'a olan muhabbetinden öncedir; eğer Hakk'ın muhabbeti olmasaydı, kul Hak'a muhabbet etmezdi².