Aşk ile Muhabbet arasındaki sıra nasıldır?
Tasavvufta aşk ile muhabbet arasındaki ilişki, muhabbetin şiddetlenmiş ve derinleşmiş hâli olarak aşkın ortaya çıkması şeklinde bir sıralama arz eder. Muhabbet, sâlikin Hak'a, Hak'ın da sâliğe duyduğu karşılıklı sevginin adıyken, aşk bu sevginin mahvedici, sahibini fânî kılan ve akıl ile iradeyi geri çeken daha şiddetli bir derecesidir. Kaynaklarda belirtildiği üzere, "muhabbetin şiddetlisine 'aşk' derler"¹ ve "aşk ise muhabbetin ifrâtından ve ziyâdeliğinden ibârettir"². Bu durum, muhabbetin bir başlangıç ve temel teşkil ettiğini, aşkın ise bu temelin kemale ermiş ve zirveye ulaşmış bir tezahürü olduğunu gösterir.
Detaylı cevap
Muhabbet, tasavvufta sülûkun itici gücü ve mücâhedenin tatlandırıcısı olarak tanımlanır. Bu, Allah'ın kullarına olan sevgisi (muhabbet-i Hak) ve kulun Allah'a olan sevgisi (muhabbet-i kul) şeklinde iki yönlüdür. Allah'ın kula olan muhabbeti, kulun muhabbetinden öncedir; zira eğer Hakk'ın kula muhabbeti olmasaydı, kul Hakk'a muhabbet etmezdi³. Bu muhabbet, "küntü kenzen mahfiyyen" (gizli bir hazine idim, bilinmeye muhabbet ettim) hadis-i kudsîsinde ifade edildiği gibi, âlemlerin halkının temelinde yatan ilahî bir sevgidir⁴·¹.
Aşk ise muhabbetin daha ileri bir mertebesidir. "Aşk odu evvel düşer ma’şûka ondan âşıka" beyiti, aşkın önce maşuka düştüğünü, yani ilahî kaynaklı olduğunu vurgular³. Muhabbet akıl ve irade ile birlikte çalışırken, aşk akıl ve iradeyi geri çeker ve sahibini mahvedici bir sevgiye sürükler. Bu durum, "aşk ilâhî bir delilik" (el-aşkü cünûnün ilâhî) olarak nitelendirilir. Tüm aşkların ve muhabbetlerin kaynağı "mutlak hüviyet" olan "Hu"dur⁵. Mecazî aşk, yani beşerî sevgi, hakiki aşka bir köprü vazifesi görebilir; sâlik mecazî aşk yoluyla sevmeyi öğrenir ve bu sevgiyi Hak'a yöneltir⁶. Böylece, muhabbet bir başlangıç noktası ve temel iken, aşk bu muhabbetin şiddetlenerek ilahî bir coşkuya dönüşmesidir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1 · s.48““Aşkın ateşidir ki “ney” e düştü. Aşkın kaynayışıdır ki, meye düştü. &10024; 10. "Aşkın ateşidir ki 'ney'e düştü; aşkın kaynayışıdır ki şaraba düştü." Bu beyt-i”Oku
- 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 10 · s.90“karşı muhabbet-i hakîkî sâbit olur; ve bu bir matlabda ya'ni muhabbet matlabında “Yuhibbuhum”e dahi yakîn ve karîn olur. Ya'ni Hak için dahi sıfat-ı muhabbeti i”Oku
- 3Kelime-i Muhammediyye · s.159“Hakk'ın kula olan muhabbeti, kulun Hakk'a olan muhabbetinden öncedir. Eğer Hakk'ın kula muhabbeti olmasaydı, kul Hakk'a muhabbet etmezdi. Beyit: Hakk'ın kula ol”Oku
- 4TB. Kelime-i Îseviyye · s.238“Hani “küntü kenzen mahfiyyen” yani ben sevdim, muhabbet ettim işte bu öz içerisinde bütün bu alemlerin ateşi derecesi hepsi bunun içindedir. Hep muhabbettedir. ”Oku
- 5Kelime-i Tevhîd · s.374“Ne tür "ah..." olursa olsun, bu muhabbetlerin hepsinin kaynağı "mutlak hüviyet" olan bu () "hu"dur. Kendileri bu sırrı bilseler de bilmeseler de, bütün aşkları”Oku
- 6Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.131“Zamanla nefsin bu aşkı Allah aşkına döner. Salik anlar ki kişiye duyulan bu muhabbetin kaynağı C.Hakk’tır. Âlem ve insanın mayası güzellik ve muhabbetle yoğruld”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.