Aşk ile Muhabbet hangi Fass'ta birleşir?

Tasavvufta muhabbet, sâlikin Hak'a, Hak'ın da sâliğe duyduğu karşılıklı sevginin adıdır ve sülûkun itici gücüdür. Bu sevgi, Mâide Sûresi 54. ayetindeki "yuhibbuhum ve yuhibbûnehû" ifadesiyle iki yönlü olarak açıklanır. Muhabbet-i Hak, Hak'ın kuluna olan zâtî sevgisi iken; muhabbet-i kul, kulun Hak'a olan ve amelleriyle kazandığı sevgidir.

Aşk ise muhabbetin daha şiddetli, yakıcı ve sâhibini fânî kılan bir hâlidir. Bakara Sûresi 165. ayetindeki "vellezîne âmenû eşeddu hubben lillâh" (mü'minler Allah'ı daha şiddetli severler) ifadesi aşkın temel düsturudur. Klasik tasavvuf, muhabbeti akıl ve irade ile birlikte çalışan kontrollü bir sevgi olarak tanımlarken, aşkı akıl ve iradenin geri çekildiği, sevenin sevdiğine mahvolduğu "ilâhî bir delilik" olarak nitelendirir.

Aşk ve muhabbet, "Küntü kenzen mahfiyyen" hadîs-i kudsîsinde belirtildiği üzere, kâinatın zuhur sebebi olan ilâhî muhabbet ve aşk ile bütün eşyaya sirayet eder². Hakk'ın kula olan muhabbeti, kulun Hakk'a olan muhabbetinden öncedir; zira Hakk'ın muhabbeti olmasaydı kul Hakk'a muhabbet etmezdi³. Bu ilâhî sevgi, "Aşk Hâlık'ın sıfatıdır" denilerek¹ Hakk'ın kendi zâtına ve cemâline olan muhabbetiyle kulun Hakk'a olan aşkının mânâda müşterek olduğu aşk-ı hakîkîyi oluşturur⁴.

Bu iki kavram, Muhammediyye Fassı'nın "mahbûbiyyet" bahsinde birleşir. Mahbûbiyyet, Hak'ın kuluna olan sevgisinin tecellisi ve kulun bu sevgiye mazhar olması hâlidir. Bu, aşkın ve muhabbetin kemâl noktasıdır; zira kulun Hakk'a olan aşkı, Hakk'ın kula olan muhabbetinin bir yansımasıdır.