Celâl ve Cemâl tecellîsi ne demektir?
Hak Teâlâ'nın âlemlerdeki iki temel zuhûr yönünden Celâl tecellîsi O'nun azamet, ululuk ve kahır sıfatlarının; Cemâl tecellîsi ise güzellik, rahmet ve lütuf sıfatlarının tecellîsidir¹·². Bu iki tecellî hayâtın her ânında birbiriyle iç içe yürür; cemâle ulaşmak için celâlden geçilir ve netîcede cemâlin rahmeti celâlin şiddetini aşar³·².
Detaylı cevap
Ayrıntı ›
İnsânî hayâtta açlık ve sıkıntı celâl, nefis nîmetlerle rızıklanıp ferahlamak ise cemâl tecellîsidir; bu iki tecellî dâimâ birbirini takip eder ve birbirine karışık hâlde yaşanır³. Bayramlar üzerinden verilen misâlde Ramazan Bayramı yumuşak zuhûruyla cemâl, Kurban Bayramı ise kesip biçme ve nefsi kurbân etme yönüyle celâl tecellîsine; yine Medîne'nin lâtîf havası cemâle, Mekke'nin yakıcı harâreti celâle benzetilir⁴·⁵·⁶.
Ancak celâl her zaman dıştan kasıp kavurucu bir sertlikle gelmez: İnsanın nefsini ve vehmî varlığını ortadan kaldıran bir kitap okuması yahut hakîkat kelâmı duyması, ilk bakışta yumuşak ve cemâl gibi görünse de gerçekte celâl tecellîsidir⁷. Nitekim Rahmân Sûresi'ndeki "Zü'l-Celâli ve'l-İkrâm" (55/27, 78) terkîbi, ikrâmın cemâlden önce celâlin ardından geleceğine işâret eder: Cemâl tecellîsinde ikrâm hemen o anda zuhûr ederken, celâl tecellîsinde kırılıp dökülme gibi görünen hâlin arkasından celâlin şiddeti nispetinde büyük bir ikrâm ve rahmet doğar⁸·⁷.
Tecellî eden isme göre iki türlü celâl vardır: Rahmân'ın celâli nefsi terbiye edip ardından rahmet ve cemâli hazırlar, kulu Hakk'a dost eder; Kahhâr'ın celâli ise ardından yine celâl getirir⁹. Sâlikin seyrinde de celâlden cemâle geçildiği gibi, verilen imkânların yerinde kullanılmaması hâlinde cemâlden tekrar celâle dönülebilir¹⁰.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Mesnevî Cilt 13 · Beyit 3942 (s. 14)Oku
- 2İnsân-ı Kâmil (Cilt 5), s. 42Oku
- 3Mesnevî Cilt 11 · Beyit 1900 (s. 607)Oku
- 4Dur Rabbın Namazda (Cilt 1), s. 91Oku
- 5Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri, s. 283Oku
- 6Fâtır Sûresi, s. 71Oku
- 7Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4), s. 342Oku
- 8İnsân-ı Kâmil (Cilt 2), s. 173Oku
- 9Kelime-i Nûhiyye, Bölüm 244Oku
- 10Cem'o ve Fark'o, s. 55Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.