İçeriğe atla

Ehl-i Sünnet'te kader anlayışı nedir; Mu'tezile ve Cebriyye'den farkı nedir?

Kavram FarkıOrta düzey1 görüntülenme9 kaynak
Kısa cevap

Ehl-i Sünnet kader anlayışı, İslâm'daki orta yoldur ve Mâtürîdîlik ile Eş'arîlik mezheplerinde temsil edilir: Allah ezelî ilmiyle her şeyi zamanı, yeri ve nitelikleriyle bilip takdir eder (kader), vakti gelince de meydana getirir (kazâ); kul ise irâde-i cüz'iyyesiyle tercih ve kesb ettiği fiilden mesuldür¹·². Buna karşılık Mu'tezile bütün fiilleri yalnız kulun kendi oluşturduğunu savunur, Cebriyye ise kulun irâde ve tasarrufunu büsbütün kaldırıp her fiili cebre bağlar³·⁴. Tasavvufî kemâl ise Ehl-i Sünnet kader anlayışının bâtınıyla birlikte yaşanmasıdır; burada istidât ve kabiliyette cebir yoktur⁵·⁶.

Detaylı cevap

Ayrıntı ›

İslâm tarihinde kader mevzûunda farklı fırkalar ortaya çıkmış, her biri kendi anlayışını yegâne doğru sayıp diğerlerini inkâra kadar gitmiştir⁷·⁸. Ehl-i Sünnet, çoğunluğun orta yolu olarak iki ana mezhepte (Mâtürîdîlik ve Eş'arîlik) yerleşmiştir; Mâtürîdîliğe göre Allah'ın ezelden ebede olacak her şeyi ezelî ilmiyle bilip takdir etmesi kader, irâde ettiği şeyleri zamanı gelince halk etmesi ise kazâdır¹.

Uç görüşlerden Cebriyye, "kul fiilini işlemek mecburiyetindedir" diyerek kulun irâde ve tasarrufunu ortadan kaldırır ve kulluğu hükümsüz kılar; Mu'tezile ise kulun bütün fiillerini yalnız kendi başına oluşturduğunu iddia ederek ilâhî takdîri dışlar⁴·³·⁹.

Ehl-i Sünnet anlayışının kemâli ise, bu zâhirî çerçevenin bâtınıyla birlikte kabullenilip faaliyet sahasında yaşanmasıdır. Kaynaklar, Ehl-i Sünnet ve'l-Cemâat kader anlayışının bâtınıyla birleştiğinde en kemâlli kazâ-kader idrâkine erildiğini ve kulun kendi istidât ve kabiliyetinde cebir bulunmadığını vurgular⁵·⁶.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1A'yân-ı Sâbite, s. 104Oku
  2. 2Kamer Sûresi, s. 164Oku
  3. 3Tasavvuf Izâhları, s. 78Oku
  4. 4A'yân-ı Sâbite, s. 538Oku
  5. 5A'yân-ı Sâbite, s. 49Oku
  6. 6Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180), Bölüm 187Oku
  7. 7Sohbet Arası Sohbetler CD 5 (2001), s. 148Oku
  8. 8Reşahât — Aynü'l-Hayât, s. 179Oku
  9. 9Genç ve Elmas Dosyası, s. 164Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.