Ehl-i Sünnet'te kader anlayışı nedir; Mu'tezile ve Cebriyye'den farkı nedir?
Ehl-i Sünnet kader anlayışı, İslâm'daki orta yoldur ve Mâtürîdîlik ile Eş'arîlik mezheplerinde temsil edilir: Allah ezelî ilmiyle her şeyi zamanı, yeri ve nitelikleriyle bilip takdir eder (kader), vakti gelince de meydana getirir (kazâ); kul ise irâde-i cüz'iyyesiyle tercih ve kesb ettiği fiilden mesuldür¹·². Buna karşılık Mu'tezile bütün fiilleri yalnız kulun kendi oluşturduğunu savunur, Cebriyye ise kulun irâde ve tasarrufunu büsbütün kaldırıp her fiili cebre bağlar³·⁴. Tasavvufî kemâl ise Ehl-i Sünnet kader anlayışının bâtınıyla birlikte yaşanmasıdır; burada istidât ve kabiliyette cebir yoktur⁵·⁶.
Detaylı cevap
Ayrıntı ›
İslâm tarihinde kader mevzûunda farklı fırkalar ortaya çıkmış, her biri kendi anlayışını yegâne doğru sayıp diğerlerini inkâra kadar gitmiştir⁷·⁸. Ehl-i Sünnet, çoğunluğun orta yolu olarak iki ana mezhepte (Mâtürîdîlik ve Eş'arîlik) yerleşmiştir; Mâtürîdîliğe göre Allah'ın ezelden ebede olacak her şeyi ezelî ilmiyle bilip takdir etmesi kader, irâde ettiği şeyleri zamanı gelince halk etmesi ise kazâdır¹.
Uç görüşlerden Cebriyye, "kul fiilini işlemek mecburiyetindedir" diyerek kulun irâde ve tasarrufunu ortadan kaldırır ve kulluğu hükümsüz kılar; Mu'tezile ise kulun bütün fiillerini yalnız kendi başına oluşturduğunu iddia ederek ilâhî takdîri dışlar⁴·³·⁹.
Ehl-i Sünnet anlayışının kemâli ise, bu zâhirî çerçevenin bâtınıyla birlikte kabullenilip faaliyet sahasında yaşanmasıdır. Kaynaklar, Ehl-i Sünnet ve'l-Cemâat kader anlayışının bâtınıyla birleştiğinde en kemâlli kazâ-kader idrâkine erildiğini ve kulun kendi istidât ve kabiliyetinde cebir bulunmadığını vurgular⁵·⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.