Esmâ ile Sıfât aynı kaynaktan mı doğar?
Evet, esmâ (isimler) ve sıfât (sıfatlar) aynı kaynaktan, yani Hakk'ın zâtından doğar. Tasavvufî idrâke göre, ahadiyyet mertebesinde bütün sıfatlar ve isimler Hakk'ın zâtının aynıdır¹. Bu mertebede tafsilat olmadığı için tüm isimler ve sıfatlar birdir. Esmâ, Hakk'ın zâtının bilinme yolları ve tecellî mertebeleri iken, sıfatlar da Hakk'ın zâtının nitelikleridir. Sıfat mertebesi esmâ mertebesini ortaya çıkarır; esmâ mertebesi de ef'âl (fiiller) mertebesini zuhura getirir². Bu, ilâhî iniş zincirinde zâttan sıfatlara, sıfatlardan esmâya ve esmâdan fiillere uzanan bir silsiledir³.
Detaylı cevap
Tasavvufî anlayışta, esmâ ve sıfâtın menşei Hakk'ın zâtıdır. Ahadiyyet mertebesinde, yani Hakk'ın birliğinin en saf hâlinde, sıfatlar ve esmâ zât-ı Hakk'ın aynısıdır¹. Bu mertebede herhangi bir ismi ele almak, tüm esmâyı birlikte ele almak anlamına gelir, çünkü burada tafsilat yoktur ve hepsi birdir. Zât mertebesi sıfat mertebesini, sıfat mertebesi esmâ mertebesini, esmâ mertebesi de ef'âl mertebesini ortaya çıkarır². Bu, ilâhî iniş zincirinde zâttan sıfatlara, esmâya ve fiillere uzanan bir silsileye işaret eder³.
Esmâ-i ilâhiyye'den her biri, zât-ı Hakk'a delâlet etmeleri itibarıyla birbirinin aynıdır. Ancak her bir ismin belirli bir sıfata delâlet etmesi ve o sıfatla diğerlerinden ayrılması itibarıyla birbirinin gayrıdır⁴·⁵. Örneğin, Gafûr ismiyle Zâhir ve Bâtın isimleri arasında farklar bulunur, aynı şekilde Evvel ismiyle Âhir ismi arasında da ayrılıklar vardır. Bu durum, esmâ ve sıfât arasındaki hem ayniyet hem de gayriyet ilişkisini ortaya koyar. Sâlik, ef'âl mertebesinden esmâ mertebesine, oradan sıfat mertebesine ve nihayet zât mertebesine doğru urûc ettikçe, bu mertebelerin idrâkini kalbinde bulur ve kendinde bir genişleme yaşar⁶·⁷. Bu idrâk, Hakk'ın zâtının, sıfatlarının ve esmâsının birliğini ve farklı tecellîlerini kavramayı sağlar.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1TB. Süleymân-Dâvûd-Yûnus-Eyyûb Fasılları · s.47“Zîrâ ahadiyyet mertebesinde bilcümle sıfat ve esma zât-ı Hakk'ın aynıdır. Ahadiyet mertebesinde bütün sıfatlar ve isimler Zat’ın Hakkın aynıdır. Bu i'tibâr ile ”Oku
- 2Altı Peygamber (Cilt 5) · s.44“Ef’âl madde âlemi, Esmâ isimler âlemi, sıfat âlemidir. İşte bu mertebe Îsâ (a.s) mertebesi kaynak aldığı mertebe, aynı zamanda, esmâ mertebesini zuhura getiren ”Oku
- 3Ra'd Sûresi · s.99“İrfanî açıdan bu ayet, "Biz" zamiriyle başlayan ifade, Allah'ın zâtından sıfatlara, esmâdan fiillere uzanan ilâhî iniş zincirine işaret eder. "Üstünlük" tabii b”Oku
- 4Kelime-i Yûsufiyye · s.173“Ya’ni esmânın her birisi kendi sıfatıyla müteayyin olup birbirinden ayrılınca, nazar et ki, Gafûr ismiyle Zâhir ve Bâtın isimleri arasında ne kadar fark olur; v”Oku
- 5TB. Kelime-i Yûsufiyye · s.83“----------------- Ya'nî esmanın her birisi kendi sıfatıyle zahir olup biribirinden ayrılınca, nazar et ki, Gafur ismiyle Zahir ve Bâtın isimleri arasında ne far”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000) · s.92“Kaynak kendinde tabi onu faaliyete geçirmek ayrı konudur. Kişi Esma alemine ulaştığı zaman ef’aleminden aşıpta uruc edip Esma alemine ulaştığı zaman kendini isi”Oku
- 7Sohbet Arası Sohbetler CD 4 (2000) · s.92“Kaynak kendinde tabi onu faaliyete geçirmek ayrı konudur. Kişi Esma alemine ulaştığı zaman ef’aleminden aşıpta uruc edip Esma alemine ulaştığı zaman kendini isi”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.