Esmâ, Sıfât'ın neresinde durur?
Tasavvufî anlayışa göre Esmâ (isimler) mertebesi, Hak Teâlâ'nın Zât'ından Sıfat mertebesine nüzulün ardından gelen, mahlûkiyetin ve kimliklerin oluşmaya başladığı bir aşamadır. Zât, Sıfat, Esmâ ve Ef'âl mertebeleri, ilâhî programın faaliyete geçirilmesindeki hiyerarşik düzeni ifade eder. Esmâ mertebesi, Sıfat mertebesinden sonra gelerek, Hak'ın varlığının tafsilatlı bir şekilde tezahür ettiği, mahlûkatın kimlik kazandığı ve kulun "bal gibi kul" olduğu bir geçiş noktasıdır¹·². Bu mertebede, her bir isim bir tecellî mahalli ve sâlikin Hak'a teveccüh kapısıdır.
Detaylı cevap
Tasavvufî düşüncede, varlık mertebeleri Zât, Sıfat, Esmâ ve Ef'âl şeklinde bir nüzul (iniş) sırasına göre açıklanır. Bu sıralama, ilâhî programın Zât mertebesindeki varlığından başlayarak, faaliyete geçirilmesini ifade eder³·⁴·⁵·⁶·⁷. Buna göre, Esmâ mertebesi, Sıfat mertebesinden sonra gelir. "Efal'in merkezi Esma, Esma'nın merkezi Sıfat, Sıfat'ın merkezi Zat'tır" ifadesi, bu mertebelerin iç içe geçmişliğini ve birbirinin merkezi oluşunu gösterir⁸.
Sıfat mertebesinde iken, kul Allah'ın varlığında var olduğu için O'ndan ayrı bir şey değildir. Ancak Sıfat mertebesinden, yani "Ruh" mertebesinden "Nur" mertebesine, oradan da Esmâ mertebesine tenezzül ettirildiğinde tafsilat başlar ve kimlikler oluşur¹·². Bu durum, mahlûkiyetin Esmâ mertebesinde başladığını gösterir. Esmâ mertebesi, "esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyeti" olarak insanın Hak ile özel ilişkisinin taşıyıcısıdır. Her bir isim, Hak'ın zâtının bilinme yollarından biri ve bir tecellî mertebesidir. Bu mertebede, müşâhede sahası oldukça açılır ve rahatlar; ancak kemal zuhur noktası olan "esfel-i safilinden" biraz uzaktır⁹. Esmâ mertebesi, aynı zamanda "Kitâb'ül Mübîn" olarak da adlandırılırken, Sıfat mertebesi "Furkan" olarak anılır³·⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Enbiyâ Sûresi · s.84“Esma mertebesinde mahlukiyete geçmiş oluyoruz. Esma mertebesinden de efal mertebesinin gereği olan ef’al mertebesindeki elbisemizi giydiğimiz zaman işte biz bal”Oku
- 2TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye · s.108“Esma mertebesinde mahlukiyete geçmiş oluyoruz. Esma mertebesinden de efal mertebesinin gereği olan ef’al mertebesindeki elbisemizi giydiğimiz zaman işte biz bal”Oku
- 3Yûsuf Sûresi · s.13“Kûr’ân zât’ tır Furkan sıfat’tır, Kitâb’ül Mübîn, Esmâ’dır, Îmâm’ül Mübîn, Ef’âl’dir. İlmi ilâhî de, zât’ın varlığında mevcud olan İlâhi program, evvelâ Zât mer”Oku
- 4Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Terzi Baba'ya Dair Zuhûrât (3) · s.13“Kûr’ân zât’ tır Furkan sıfat’tır, Kitâb’ül Mübîn, Esmâ’dır, Îmâm’ül Mübîn, Ef’âl’dir. İlmi ilâhî de, zât’ın varlığında mevcud olan İlâhi program, evvelâ Zât mer”Oku
- 5Esintiler (4) · s.12“Kûr’ân zât’ tır Furkan sıfat’tır, Kitâb’ül Mübîn, Esmâ’dır, Îmâm’ül Mübîn, Ef’âl’dir. İlmi ilâhî de, zât’ın varlığında mevcud olan İlâhi program, evvelâ Zât mer”Oku
- 6Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Tuzak, Mekr, Hileli Zuhûrât (6) · s.14“Kûr’ân zât’ tır Furkan sıfat’tır, Kitâb’ül Mübîn, Esmâ’dır, Îmâm’ül Mübîn, Ef’âl’dir. İlmi ilâhî de, zât’ın varlığında mevcud olan İlâhi program, evvelâ Zât mer”Oku
- 7Secde Sûresi · s.28“(İz-Terzibaba Yusuf Suresi sf:18) den Kur’an zat’ tır Furkan sıfat’tır, Kitab’ul Mubin, Esma’dır, İmâmü’l Mubin, Ef’al’dir. İlmi ilahi de zat’ın varlığında mevc”Oku
- 8Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye · s.303“Efal'in merkezi Esma, Esma'nın merkezi Sıfat, Sıfat'ın merkezi Zat'tır. Zati zuhurun mertebe mertebe faaliyete geçişidir. Bu Şehadet Aleminin merkezi Âlemi emr ”Oku
- 9Bakara Dosyası · s.58“Bu ilim esmâ ilmine girmektedir. Ayırtedilmesi sıfat ilmine göre çok daha kolaydır. Artık tanımlamak için “çoban “ olmağa gerek yok “göz” sahibi olma kâfî’dir. ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.