Esmâ ve Sıfât'ın ortak zemini nedir?
Tasavvufî anlayışa göre Esmâ ve Sıfât'ın ortak zemini, Hak Teâlâ'nın Zât'ıdır. Esmâ (isimler) ve Sıfât (sıfatlar), Zât'ın mertebe mertebe faaliyete geçişinin ve zuhurunun farklı veçheleridir. İlâhî program, Zât mertebesinden Sıfat mertebesine, oradan Esmâ mertebesine ve nihayet Ef'âl (fiiller) mertebesine "nüzul" ederek faaliyete geçirilmektedir¹·²·³·⁴. Bu nüzul, Zât'ın kendisini açığa vurması ve bilinir kılması sürecidir; Esmâ, Sıfât'ın daha belirgin ve detaylı tecellileri olarak ortaya çıkar.
Detaylı cevap
Esmâ ve Sıfât, Hak Teâlâ'nın varlığının ve işleyişinin idrâk edilmesini sağlayan temel kavramlardır. Kaynaklara göre, Ef'âl'in merkezi Esmâ, Esmâ'nın merkezi Sıfât, Sıfât'ın merkezi ise Zât'tır⁵. Bu mertebeler silsilesi, Zât'ın kendisini âlemde ve insanda açığa vurmasının bir düzenini ifade eder. İlâhî ilimdeki program, evvelâ Zât mertebesinde mevcut olan hakikatlerin, Sıfat mertebesine, oradan Esmâ mertebesine ve son olarak da Ef'âl mertebesine indirilerek faaliyete geçirilmesidir¹. Bu durum, Zât'ın mutlak ve idrâk edilemez oluşundan, daha belirgin ve müşâhede edilebilir olan Esmâ ve Ef'âl mertebelerine doğru bir açılımı gösterir.
Sıfatlar, Zât'ın genel vasıflarını ifade ederken, Esmâ bu vasıfların daha somut ve işlevsel tezahürleridir. Örneğin, "ilim" kavramı hem zâhirî hem de bâtınî bilgiyi kapsayan geniş bir sıfattır⁶. Bu ilim sıfatının tecellileri, farklı Esmâlar aracılığıyla ortaya çıkar. Esmâ ilmi, sıfat ilmine göre ayırt edilmesi daha kolaydır; çünkü Esmâ, fiiller âlemine daha yakın ve müşâhede edilebilir bir alandadır⁷. Ancak Esmâlar arasındaki ortaklıklar ve karışıklıklar, Ef'âl âlemine inilerek ve oradan ilimlenerek çözümlenebilir⁷. Bu, Esmâ ve Sıfât'ın birbirinden bağımsız değil, Zât'tan Ef'âl'e doğru inen bir tecellî silsilesi içinde birbirini tamamlayan mertebeler olduğunu gösterir. Her isim bir tecellî mertebesi, bir mahalliyet ve bir "rab"dır (rabb-i hâs). Bu bağlamda, Esmâ ve Sıfât, Zât'ın bilinme yolları ve sâlikin Hak'a teveccüh kapılarıdır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Yûsuf Sûresi · s.13“Kûr’ân zât’ tır Furkan sıfat’tır, Kitâb’ül Mübîn, Esmâ’dır, Îmâm’ül Mübîn, Ef’âl’dir. İlmi ilâhî de, zât’ın varlığında mevcud olan İlâhi program, evvelâ Zât mer”Oku
- 2Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Terzi Baba'ya Dair Zuhûrât (3) · s.13“Kûr’ân zât’ tır Furkan sıfat’tır, Kitâb’ül Mübîn, Esmâ’dır, Îmâm’ül Mübîn, Ef’âl’dir. İlmi ilâhî de, zât’ın varlığında mevcud olan İlâhi program, evvelâ Zât mer”Oku
- 3Esintiler (4) · s.12“Kûr’ân zât’ tır Furkan sıfat’tır, Kitâb’ül Mübîn, Esmâ’dır, Îmâm’ül Mübîn, Ef’âl’dir. İlmi ilâhî de, zât’ın varlığında mevcud olan İlâhi program, evvelâ Zât mer”Oku
- 4Rüyâ ve Mânâ Âlemi — Tuzak, Mekr, Hileli Zuhûrât (6) · s.14“Kûr’ân zât’ tır Furkan sıfat’tır, Kitâb’ül Mübîn, Esmâ’dır, Îmâm’ül Mübîn, Ef’âl’dir. İlmi ilâhî de, zât’ın varlığında mevcud olan İlâhi program, evvelâ Zât mer”Oku
- 5Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye · s.303“Efal'in merkezi Esma, Esma'nın merkezi Sıfat, Sıfat'ın merkezi Zat'tır. Zati zuhurun mertebe mertebe faaliyete geçişidir. Bu Şehadet Aleminin merkezi Âlemi emr ”Oku
- 6İlim
- 7Bakara Dosyası · s.58“Bu ilim esmâ ilmine girmektedir. Ayırtedilmesi sıfat ilmine göre çok daha kolaydır. Artık tanımlamak için “çoban “ olmağa gerek yok “göz” sahibi olma kâfî’dir. ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.