Fenâ ve Bekâ'yı karıştırmak ne tür bir hatâya yol açar?

Fenâ ve bekâ, tasavvufî sülûkun birbirini takip eden, ayrılmaz iki mertebesidir. Fenâ, sâlikin kendi vücud iddiâsından soyunması, nefsinin sıfat ve vasıflarının Hak'ın sıfât-ı zâtiyyesi karşısında perdesizleşmesidir. Bu, sâlikin kendi fiillerinin müstakil olmadığını, fâilin Hak olduğunu görmesiyle başlayan (fenâ-yı ef'âl), sıfatlarının Hak'ın sıfatlarının zılleri olduğunu müşâhede etmesiyle devam eden (fenâ-yı sıfât) ve nihayet zâtının da müstakil bir varlık olmadığını, varlığın Hak'tan ibâret olduğunu hak'el-yakîn ile bilmesiyle kemâle eren (fenâ-yı zât veya fenâ fillâh) bir süreçtir. Fenâ fillâh, kişinin kendisine ait bir varlığı olmadığını idrak etmesidir¹·². Ancak iş bununla bitmez; burası meczupların yeridir¹. Bekâ ise, fenânın ardından gelen, sâlikin Hak'la kâim olarak halka dönmesi mertebesidir; bekâ billâh olarak da bilinir. Fenâ ve bekâ arasındaki bu mertebeli ilişkiyi yanlış anlamak, "bekâ-yı bilâ-fenâ tehlikesi"ne yol açar. Bu durumda sâlik, henüz kendi vücudundan fânî olmadan, kendisini "Hak'la kâim" sanır ki bu, sahte bir bekâdır. Bu tür bir yanılgı, sâlikin Hakikat'e ulaşmasını engeller ve onu "halkın meczupları" gibi, yollarda üstü başı perişan, kendi kendine bağırıp çağıran bir duruma düşürebilir¹·². Oysa gerçek bekâ, fenânın devamıdır; sâlik fenâda kendi vücud iddiâsından fânî olur, bekâda ise Hak'ın vücuduyla bâkî kalır. Sâlikin kendisini fenâdaki terakkisi nispetinde bekâda bulması, zikir, riyazat, inkisar ve sohbet gibi anahtarlarla mümkündür³. Fenâ ve bekâ arasındaki bu doğru sıralama ve idrak, sülûkun kemâli için elzemdir.