Hasan Hüsâmettin Uşşâkî Nefs-i Emmâre hakkında ne der?

Hasan Hüsâmettin Uşşâkî, 16. yüzyılın önemli sûfîlerinden ve Uşşâkî tarikatının kurucusudur². Onun öğretileri, nefs-i emmârenin tasavvufî yolculukta aşılması gereken ilk ve en alt basamak olduğunu gösterir. Nefs-i emmâre, Yûsuf Sûresi'nin 53. ayetinde geçen "innen-nefse le-emmâretün bi's-sû' illâ mâ rahime rabbî" (nefs kötülüğü emredicidir, ancak Rabbimin rahmet ettiği müstesnâ) ifadesinden adını alır ve sâlikin henüz gaflet içinde olduğu, kötülüğü kötülük olarak görmediği bir hâli temsil eder.

Uşşâkî yolunda nefs-i emmârenin idraki ve aşılması için belirli zikirler ve uygulamalar tavsiye edilir. Sâlik, nefs-i emmâre mertebesinde iken, A'râf Sûresi'nin 23. ayeti olan "Rabbenâ zalemnâ enfüsenâ ve in lem teğfirlenâ veterhamnâ le nekünenne minel hasirin" duasını 33 defa çekerek kendi nefsine zulmettiğini ve Allah'ın mağfiretine muhtaç olduğunu idrak etmeye çalışır¹. Bu, nefs-i emmârenin alâmetlerinden olan pişmanlıksızlık ve başkalarını suçlama hâlinden kurtulmak için bir başlangıçtır.

Ayrıca, Uşşâkî tarikatında sülûkun ilk dersi olarak 700 adet "Kelime-i Tevhid" çekilmesi ve ardından 3 İhlâs, 1 Fatiha okunarak Hasan Hüsâmettin Uşşâkî ve Halva-i Bacı validelerinin ruhlarına hediye edilmesi uygulaması bulunur³·⁴·⁵·⁶. Bu zikir, nefs-i emmârenin Hak'tan habersiz ve dünyâ peşinde olma hâlini dönüştürmeye yönelik bir adımdır. Bu mertebede sâlikin zâhirî ibadetleri yerine getirmesi mümkünken, bâtınî hâllerin henüz mahcûb olduğu belirtilir. Nefs-i emmârenin aşılması için tevbe-i nasûh ve mürşid-i kâmile teslimiyetin zorunlu olduğu vurgulanır. Hasan Hüsâmettin Uşşâkî'nin türbesinin bulunduğu Kasımpaşa'daki dergâhın kitabesinde yer alan "Bu makam aşıkların kabesidir, Noksan gelen tamam olur" ifadesi de⁷, nefs-i emmâre gibi noksan hâllerden arınarak kemale erme yolunu işaret eder.