Hullet ve Muhabbet'i karıştırmak ne tür bir hatâya yol açar?

Muhabbet, tasavvufta sâlikin Hak'a, Hak'ın da sâliğe duyduğu karşılıklı sevginin adıdır ve sülûkun itici gücüdür. Mâide 54'teki "yuhibbuhum ve yuhibbûnehû" ayeti bu iki yönlü sevgiyi açıkça beyan eder. Muhabbet, akıl ve irade ile birlikte çalışan, kontrollü bir sevgi iken, aşk daha mahvedici bir sevgi olarak tanımlanır. Hullet ise muhabbetin en yüksek mertebesi, "Halîlullah" (Allah dostu) makamıdır². Lugat anlamı "derinlik, içlilik, dostluğun en samimi hâli" olan hullet, tasavvufta Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağıdır; muhabbetten daha içli, mârifetten daha samimîdir. Hz. İbrahim'in "Halîlullah" lakabını bu mertebede alması, hulletin özel ve yüksek bir makam olduğunu gösterir.

Bu iki kavramı karıştırmak, mânevî yolculukta önemli bir ayrımı göz ardı etmek anlamına gelir. Muhabbet, sâlikin Hak'a olan sevgisiyle başlayan ve Hak'ın rahmetiyle karşılık bulan bir süreçken, hullet bu sevginin nihai noktası, kulun Hak ile "iç içe oturması" ve "afak ve enfüsün birleştiği yer"¹ olarak ifade edilen bir birleşme hâlidir. Hulletin "tahallül" yani karışma-karışık olma anlamını taşıması³, bu makamın muhabbetten daha ileri bir idrak ve hâl olduğunu gösterir. Bu ayrımı yapamamak, sâlikin mânevî gelişiminde ulaşmayı hedeflediği makamları ve bu makamların gerektirdiği idrak seviyelerini yanlış anlamasına yol açabilir. Özellikle "Hakka dost olmak isteyen hullet sahibi Halil olmak isteyen bu idrake ulaşması gerekir" ifadesi¹, hulletin muhabbetten öte, özel bir idrak seviyesi gerektirdiğini vurgular. Bu idrak eksikliği, kişinin mânevî yolculuğunda gerçek bir "irfân" eğitiminden mahrum kalmasına ve "hayal ve vehim yönünden gelen" tehlikeli düşüncelere kapılmasına neden olabilir⁴·⁵.