İlme'l-yakîn, Aynel-yakîn'in neresinde durur?

İlme'l-yakîn ve Aynel-yakîn, tasavvuftaki yakîn mertebelerinin ilk iki basamağını oluşturur. İlme'l-yakîn, bir hakikati ilim yoluyla, yani okuyarak, dinleyerek veya mantık yürüterek elde edilen kesin bilgidir¹. Bu, sülûkun başlangıç bilgi seviyesidir ve Tekâsür Sûresi'ndeki "lev ta'lemûne ilme'l-yakîn" (eğer ilme'l-yakîn ile bilseniz) ayetiyle temellendirilir⁴. Örneğin, bir kişinin "şu yerde ateş var" denildiğinde buna inanması ilme'l-yakîn seviyesidir. Bu mertebe, hakikate ilim olarak ermek ve hakikat bilgisini ilim yolundan bilmektir².

Aynel-yakîn ise, ilme'l-yakîn'den sonra gelen, bilginin müşâhede ve görerek idrâk edildiği ikinci mertebedir. Bu seviyede sâlik, hakikati hissederek, duyarak ve görerek yaşamaya başlar². Ateş örneğinde, uzaktan ateşin alevini görmek Aynel-yakîn'e karşılık gelir. Kûr'ân-ı Kerîm'de Tekâsür Sûresi'nin 7. ayetinde "Summe le terevunnehâ aynel yakîn" (Sonra da daha yaklaştırılır, ilmelyakîn olarak bildirilen şeyi aynelyakîn gözünüzle göreceksiniz) buyrulması, bu mertebenin ilme'l-yakîn'den sonra geldiğini açıkça gösterir¹. Aynel-yakîn, ilme'l-yakîn'de edinilen bilginin gözle görülerek veya hissedilerek doğrulanması ve derinleşmesidir⁵. Bu iki mertebe, yakîn ilminin tedricî gelişimini ve kulun kendini geliştirdikçe hakikatlere daha fazla nüfuz etmesini ifade eder⁶.