İçeriğe atla

İlme'l-yakîn ile Aynel-yakîn arasındaki sıra nasıldır?

Kavram FarkıOrta düzey24 görüntülenme8 kaynak
Kısa cevap

İlme'l-yakîn ve Ayne'l-yakîn, tasavvufta yakîn ilminin üç mertebesinden ilk ikisidir ve belirli bir sıraya göre ilerler. İlme'l-yakîn, bir hakikati deliller, haberler veya ilim yoluyla bilme halidir; yani bilgi seviyesindeki kesinliktir¹·². Ayne'l-yakîn ise, aynı hakikati bizzat görerek, müşahede ederek idrak etme mertebesidir¹·². Bu sıra, sâlikin manevî yolculuğunda bilgiden görmeye doğru bir derinleşmeyi ifade eder ve Kur'ân-ı Kerîm'de Tekâsür Sûresi'ndeki ayetlerle de sabitleşmiştir¹.

Detaylı cevap

Yakîn ilmi, tasavvufta üç ana mertebede ele alınır: İlme'l-yakîn, Ayne'l-yakîn ve Hakke'l-yakîn³. Bu mertebeler, sâlikin bir hakikati idrak etme derinliğini gösteren bir silsile oluşturur.

İlk mertebe olan İlme'l-yakîn, bir hakikati ilim yoluyla, delillerle, işaretlerle veya haberlerle bilmektir⁴·⁵. Bu, bir şeyin varlığını dumanını görerek veya birinin söylemesiyle bilmeye benzetilir⁵. Tekâsür Sûresi'nin 5. ayetinde geçen "Kellâ lev ta’lemûne ilmel yakîn" ifadesi, bu bilgi seviyesindeki kesinliğe işaret eder³. Bu mertebe, tevhid ve irfaniyet yönüyle hadiseleri bilmenin başlangıcıdır ve nakil veya kelâm ilmi olmaktan öte, gerçek tevhid ilminin ilk adımıdır³.

İkinci mertebe olan Ayne'l-yakîn, İlme'l-yakîn'den sonra gelen ve hakikati hissederek, duyarak, görerek yaşama halidir⁴. Bu, bir şeyin varlığını bizzat görerek, müşahede ederek bilmektir; ateşin kendisini, alevini görmek gibidir⁵. Tekâsür Sûresi'nin 7. ayetinde "Summe le terevunnehâ aynel yakîn" ifadesiyle bu görme ve müşahede hali vurgulanır¹·⁶. İrfan ehli, yakîni "el yakînü hüvel Hakk" yani "yakîn ef'ali ile, sıfatı ile, zatı ile, Hakk'ın ta kendisidir" şeklinde ifade eder¹.

Bu iki mertebe arasındaki sıra, sâlikin manevî gelişiminde bir ilerlemeyi temsil eder. Önce ilimle bilme (İlme'l-yakîn), ardından müşahede ile görme (Ayne'l-yakîn) gelir⁷. Bu, bir mevzuyu ilim olarak ve gerçek olarak bilmekten (İlme'l-yakîn), onu gözle görerek müşahede etmeye (Ayne'l-yakîn) geçişi ifade eder⁸.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Namaz Sûreleri (Cilt 1), s. 217“------------------- Summe le terevunnehâ aynel yakîn.(7) Sonra da daha yaklaştırılır, ilmelyakîn olarak bildirilen şeyi aynelyakîn gözünüzle göreceksiniz. işte ”Oku
  2. 2K1-371
  3. 3Namaz Sûreleri (Cilt 1), s. 216“------------------- Summe le terevunnehâ aynel yakîn.(7) Sonra da daha yaklaştırılır, ilmelyakîn olarak bildirilen şeyi aynelyakîn gözünüzle göreceksiniz. işte ”Oku
  4. 4Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4), s. 273“ilmel Yakîn, aynel yakîn, Hakkel yakîn ifadelerinden gelmiştik. Şimdi oradan devam ediyoruz. İlmel Yakîn, Hakîkate ilim olarak ermektir. Hakîkat bilgisini İlim ”Oku
  5. 5Secde Sûresi, s. 160“------------------ Burada Yakîn halinin üç mertebesi bulunmakta özetle onlarda şu şekilde dir; İlmel Yakîn : Bir şeyin varlığını deliller, işaretler veya haber ”Oku
  6. 6Kıyâmet Sûresi, s. 14“ثُمَّ لَتَرَوُنَّهَا عَيْنَ الْيَقِينِ {التكاثر/7} (102-7-) Summe le terevunnehâ aynel yakîn. (102-7-) Sonra mutlaka onu Ayn'el Yakîn ile (gözünüzle) göreceksin”Oku
  7. 7Gülşen-i Râz ve Şerhi (1), s. 63“Bu durumun ilk hâli ilmel yakîndir. Sonrasına adımın birinin atılması aynel yakîn, ikinci adım ise Hakkel yakîndir.”Oku
  8. 8Özün Özü ve Sırrın Sırrı (Cilt 4), s. 111“Ruhunun Ruhu Külli, aklının Akl-ı Külliye mensup olduğunu, kendine değil oraya mensup olduğunu, Hakkal yakîn müşahede edip -yalnız burada bir ifade yanlışlığı o”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.