İrâde ve Meşiyyet'i karıştırmak ne tür bir hatâya yol açar?

İrâde ve Meşiyyet kavramlarının karıştırılması, tasavvufî sülûkta ciddi bir hataya yol açar. Bu karışıklık, öncelikle sâlikin kalbine gelen bilgilerin kaynağını yanlış değerlendirmesine neden olur. Zuhruf Sûresi'nde belirtildiği üzere, hayal ve vehim kuvvetleri önden ve arkadan, nefis ise soldan iğva vererek insanı yoldan çıkarabilir¹. Eğer sâlik, irâde ve meşiyyeti doğru idrâk edemezse, kalbine gelen her şeyi Hak'tan gelen bir açılım zannedebilir. Oysa "Hakîm" isminin sahibi olan Allah (c.c.), kuluna bir şeyi açmayı murat ettiğinde, bu açılımı hikmetiyle birlikte gönlüne verir ve bu durum, kulun çabası ve o sahalarda dolaşmasıyla gerçekleşir²·³. İrâde ve meşiyyeti karıştırmak, bu hikmetli açılım yerine, hayal ve vehimden gelen düşünceleri gerçek zannederek sapık fikirlere kapılma tehlikesini doğurur².

Bu durum, sâlikin nefsinin hatalarına ve dünyanın lezzetlerine dalmasına da yol açabilir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde ifade edildiği gibi, ilahi nur ile aydınlanmış doğru yoldan kaçıp, ilim ve hikmet silahını bırakarak nefsin hatalarına ve dünyanın lezzetlerine dalmak, irâde ve meşiyyeti yanlış anlamanın bir sonucudur⁴. İrfânî bir eğitim almadan, kalbe gelen her şeyi Hak'tan bilmek, insanı evhamî düşüncelere sürükler³. Gerçek bir irfân eğitimi, bu tür tehlikelerden korunmanın tek yoludur². İrâde ve meşiyyeti doğru anlamak, sâlikin Hak'ka giden yolları doğru bir şekilde idrâk etmesini ve Hak'tan gelen ilham ile nefsin iğvasını ayırt etmesini sağlar⁵. Aksi takdirde, sâlik, Hak'tan uzaklaşarak kendi nefsânî arzularının peşine düşer ve Hak yolunda ilerleyemez.