Mârifet ile Keşf arasındaki fark nedir?

Mârifet ve keşf kavramları tasavvufî sülûkun farklı mertebelerini ve bilgi edinme biçimlerini ifade eder. Keşf, lugatte "açma, perde kaldırma" anlamına gelir ve tasavvufta sâlikin kalbine gayb âleminden veya Hakk'tan inen doğrudan idrâklerin genel adıdır. Bu, manevi perdenin kalkması ve gaybı görme halidir⁴. Keşfin bir türü olan mükâşefe ise, perdenin kalkması ve keşfin meydana gelmesi, Hakk'ın sâlike zât, sıfat veya fiiller yönünden tecellîsidir⁵. "Keşf-i mücerred" rüyada gerçekleşirken, "mükâşefe" uyanıklık halinde olur². Keşf, sâlikin tezkiyeyi kemâle erdirmesiyle Hakk'ın perdeleri kaldırmasının bir meyvesidir.

Mârifet ise, "tanıma, ilim, irfân" demektir ve sâlikin Hakk'ı bilfiil tanıma mertebesidir; sülûkun dört kademeli (şerîat-tarîkat-hakîkat-mârifet) sıralamasının kemâli olarak kabul edilir. Mârifet, ilimden farklı olarak, bilginin müşâhede ile yaşanmış halidir; âlim bilirken, ârif şâhid olur. Mârifet, Hakk'ın esmâ ve sıfât tezâhürlerinin doğrudan görülmesi olan "keşf-i Hak" ile de ilişkilidir, ancak mârifet bu idrâkin ötesinde Hakk'ı bilfiil tanıma ve yaşama halidir. Mârifet yolu, aklî idrâk yolunun üstündedir ve işlerin hakikatlerini olduğu gibi keşfetmektir³. Keşif ehli ârifler, kader sırrına vâkıf olup, mârifet ehli kabul edilirler³. Keşif, mârifete giden yolda bir araç veya mertebe iken, mârifet bu yolculuğun nihai hedefi ve kemâl noktasıdır.