Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin Nefs-i Emmâre kavramına yaklaşımı nasıldır?

Nefs-i emmâre, tasavvufta yedi nefs mertebesinin ilk ve en alt basamağıdır. Bu mertebede bulunan sâlik, kötülüğü kötülük olarak algılamaz ve nefsinin isteklerini kendi iradesi zanneder. Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'nin yaklaşımına göre, nefs-i emmâre "görünen hâli gören bu görme duyusu ve hayvanî ruh"tur¹. Bu tanım, nefs-i emmârenin duyusal algılara ve bedensel isteklere bağlılığını vurgular. Mevlânâ, Fîhi Mâ Fîh'te de belirttiği gibi, nefs-i emmâre mânâya yöneldiğinde "yüz üstü düşer ve onun hakikatini göremez"¹. Bu ifade, nefs-i emmârenin hakikatleri idrak etme kabiliyetinden yoksun olduğunu, çünkü onun dünyevî ve maddî olana takılıp kaldığını gösterir. Nefs-i emmârenin alâmetleri arasında Hak'tan habersiz olma, dünyâ peşinde koşma, günahlardan pişmanlık duymama, başkalarını suçlama ve süflî lezzetlere düşkünlük sayılır. Mevlânâ'nın eserlerinde bu tür nefsânî hallerin aşılması gerektiği, sâlikin gafletten uyanarak daha üst mertebelere (levvâme, mülhime, mutmainne gibi) geçmesi gerektiği vurgulanır (K1-117, Nefs-i Levvame, Nefs-i Mülhime, Nefs-i Mutmeinne). Mevlânâ'nın kendi nefsine hitaben "rüzgâra binmiş ok gibi uçucu olan bütün idraklerimize sükûn ve rahatlık yoktur" demesi, nefsânî hallerin sürekli bir hareket ve huzursuzluk içinde olduğunu, ancak Mesnevî-i Şerîf gibi eserlerle iç âlemden dış âleme hakikatlerin çıkarılmasıyla bir sükûnete erişilebileceğini ima eder². Bu da nefs-i emmârenin getirdiği huzursuzluktan kurtulma yolunun mânevî bir sülûk ile mümkün olduğunu gösterir.