Muhyiddin İbn Arabî Gaflet hakkında ne der?

Muhyiddin İbn Arabî, gafleti manevî uyanıklık yokluğu ve Hakk'tan habersizlik hâli olarak tanımlar³. Bu hâl, kalbin Allah'tan başka şeylerle, yani mâsivâ ile meşgul olmasıyla ortaya çıkar⁴·¹. İbn Arabî, gafletin farklı mertebelerde tezahür ettiğini belirtir. İlk olarak, halk gafleti vardır ki bu, avâmın dünya işlerine dalıp Hak'tan, âhiretten ve hesaptan gafil olmasıdır. Bu durum, Kur'ân'daki "Sizi boşuna mı yarattığımızı sandınız?" (Mü'minûn 115) sorusuyla muhatap olanların hâlidir.

İkinci olarak, havâss gafleti bulunur. Bu, sâlikin sülûk yolundaki dalgın anlarıdır; örneğin namazda kalbinin başka yerde olması, zikirde dilinin zikrederken kalbinin uyuklaması veya ibadetlerin alışkanlığa dönüşmesi gibi durumlar bu kategoriye girer. Bu, sülûkun en yaygın hastalığı olan kalp gafletidir.

Üçüncü mertebe, havâss-ı havâss gafletidir. Bu, sâlikin bir makâmda fazla kalarak bir sonraki makâma geçmemesi hâlidir. Bu, 'mertebede gaflet' olarak adlandırılır; sâlik tövbe makâmında bekleyip sabır makâmına geçmekte gafil kalabilir.

Dördüncü ve en hassas mertebe ise ehass-ı havâss gafletidir. Bu, sâlikin ulvî bir makâmda iken dahi bir an için Hak'tan başkasını fark etmesi veya "ben görüyorum" gibi bir düşünceye kapılmasıdır. Bu, en yüksek mertebedeki sâlikler için dahi bir gaflet hâli sayılır. İbn Arabî'nin bu konudaki görüşleri, Fütûhât-ı Mekkiyye ve Fusûsu'l-Hikem gibi temel eserlerinde geniş yer bulur¹·².