Muhyiddin İbn Arabî Hamd hakkında ne der?

Muhyiddin İbn Arabî, tasavvufî öğretisinde hamd kavramına geniş yer verir ve onu sâlikin Hakk'a olan yönelişinin temel bir unsuru olarak değerlendirir. Hamd, lugat anlamıyla övgü, sena ve şükür demektir. İbn Arabî'ye göre hamd, kulun Allah'a karşı duyduğu minnet ve yüceltmenin en üst düzeydeki ifadesidir. Bu ifade, sadece dil ile sınırlı kalmayıp, kalbin tasdiki, bedenin hâli ve mârifet düzeyinde bir idrak ile bütünleşir. Hamd, şükürden daha kapsamlıdır; zira şükür genellikle bir nimete karşılık yapılırken, hamd her durumda, yani hem nimet hem de musibet anlarında Allah'a yöneltilen bir övgüdür. İbn Arabî, Fütûhât-ı Mekkiyye adlı eserinde hamdin bu farklı mertebelerini detaylı bir şekilde açıklar¹. Hamdin dört temel kademesi bulunur: Lisânî hamd, dil ile "el-hamdü lillâh" demektir. Kalbî hamd, dilin söylediğini kalbin tasdik etmesi, her hâli ve olayı Hakk'ın bir nimeti olarak görmesidir. Hâlî hamd, sâlikin bütün vücudunun, davranışlarının ve hareketlerinin hamd hâlinde olmasıdır; uyanmaktan uyumaya, yemek yemekten sıkıntıya düşmeye kadar her anı hamd ile geçirmektir. Bu hâl, "el-hamdu lillâhi alâ kulli hâl" (her hâlde Allah'a hamd olsun) hadis-i şerifiyle temellenir. Son olarak mârifet hamd, sâlikin hamdin aslında Hak tarafından kendi kendine yapıldığını, kulun sadece bir aracı olduğunu idrak etmesidir ki bu, fenâ-yı hamd olarak adlandırılır. İbn Arabî, bu mertebelerle hamdin sadece bir ibadet değil, aynı zamanda bir mârifet ve idrak yolu olduğunu vurgular.