Muhyiddin İbn Arabî Kutub hakkında ne der?

Muhyiddin İbn Arabî, tasavvufî düşüncenin en önemli şahsiyetlerinden biri olarak, Kutub kavramına merkezi bir yer vermiştir³. Kutub, tasavvufta zamanın manevî mihveri ve velîler hiyerarşisinin en yüksek mertebesidir. Bu makamda bulunan velî, "gavs-ı a'zam" (en büyük yardım) ve "kutbu'l-aktâb" (kutbların kutbu) gibi isimlerle de anılır. İbn Arabî'nin en büyük eseri olan Fütûhât-ı Mekkiyye, tasavvuf metafiziğinin ansiklopedik kaynağı olup, Kutub'un işlevleri ve mertebesi gibi konuları kapsamlı bir şekilde ele alır⁴.

Kutub'un temel işlevi, Hak Teâlâ'nın kâinatı vasıtalı olarak idare etmesinde en üst halkayı teşkil etmesidir. Âlemin manevî nizamı, Kutub'un nazarı altında sürer; o olmadığında kâinatın esmâî tecellîsi düzensizleşir. Bu sebeple, "her zamanda bir Kutub gerekir" ilkesi geçerlidir ve bir Kutub vefat ettiğinde Hak hemen yerine bir başkasını ikame eder, böylece yer asla boş kalmaz. İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eseri de, peygamberlerin hikmetleri üzerinden Kutub'un temsil ettiği manevî mertebeleri ve Hakîkat-i Muhammediyye ile olan bağını dolaylı olarak açıklar²·⁵. Kutub'un sıfatları arasında, bütün esmâî mertebeleri cem eden "cem'-i camî'" makamına sahip olması, Hz. Peygamber'in manevî vârisi olarak "Hakîkat-i Muhammediyye'nin yansıması" olması ve Hak'ın izniyle kâinatta bilfiil "tasarruf-i tâm" yetkisine sahip olması sayılır. Ayrıca, Kutub'un kimliği genellikle "mahremiyyet" içinde gizlidir; hatta kendisi bile bu makamda olduğunu bilmeyebilir, ancak Hak ona gerekli olanı bahşeder.