Muhyiddin İbn Arabî Mu'cize hakkında ne der?

Muhyiddin İbn Arabî, mu'cizeyi tasavvufî bir perspektiften dört katmanda inceler. Birinci katman, peygamberlerin bizzat zâtî mu'cizeleridir. Bunlar, Hz. Musa'nın asasının yılana dönüşmesi (Bakara 60, A'râf 117), Hz. İsa'nın ölüleri diriltmesi (Âl-i İmrân 49) ve Hz. Muhammed'in ay yarması gibi harikulâde olaylardır. Bu mu'cizeler, âdetin yasalarını askıya alan ve insanların benzerini getirmekten aciz kaldığı fiillerdir¹. İkinci katman, Kur'ân-ı Kerîm'in kendisinin bir mu'cize olmasıdır (i'câzü'l-Kur'ân). Kur'ân'ın belagati, gayb haberleri içermesi ve ahlakı tashih etmesi gibi vecheleriyle bu mu'cize dâimîdir ve kıyamete kadar geçerliliğini korur. Üçüncü katman, velâyet sahiplerinin gösterdiği kerâmetlerdir. Mu'cize ile kerâmet arasındaki temel fark, peygamber mu'cizesinin nübüvvet iddiasıyla bağlantılı bir meydan okuma olması, velî kerâmetinin ise iddia olmaksızın, velînin mahremiyetinde ve çoğu zaman kendisinin bile haberi olmadan zuhur etmesidir. Dördüncü ve en derin katman, irfânî mu'cize tasavvurudur ki, bu katmanda peygamber mahallinin kendisi bir mu'cize olarak görülür. İbn Arabî, bu anlayışı özellikle "Mûseviyye Fassı"nda tahkik eder. Bu yaklaşıma göre, Hz. Musa'nın asası yılana dönüştüğünde, dış dünyada gerçekten bir cisim dönüşmemiştir; aksine bu, Hakk'ın peygamber mahallinde doğrudan tasarrufunun ve peygamberin varlığının kendisinin bir mu'cize oluşunun bir ifadesidir. İbn Arabî'nin eserleri olan Füsûsu'l-Hikem ve Fütûhât-ı Mekkiyye, bu tür tasavvufî ve irfânî kavramların işlendiği temel kaynaklardır²·³·⁴·⁵·⁶·⁷.