Necdet Ardıç (Terzibaba)'ın İdrîsiyye Fassı şerhinde özgün noktası nedir?

Necdet Ardıç'ın İdrîsiyye Fassı şerhi, mükâşefe kavramını merkeze alarak, tasavvufî sülûkun önemli bir veçhesini aydınlatır. Mükâşefe, lugatte 'perde açılması, gizliliğin kalkması' anlamına gelir ve tasavvufta sâlikin kalbine gayb âleminden veya doğrudan Hak'tan gelen idrakleri ifade eder. Ardıç, bu idraklerin temelini "kulum bana nâfilelerle yaklaşmaya devam eder, ben de onu severim; sevdiğim zaman onun gören gözü, işiten kulağı olurum..." hadîs-i şerîfine dayandırır. Bu, mükâşefenin ilâhî bir lütuf olduğunu ve sâlikin mücâhedesi neticesinde Hak tarafından bahşedildiğini gösterir. Sâlik, nefsini tezkiye ederek kemâle erdiğinde, Hak ona perdeleri kaldırır ve bu, İdrîsiyye Fassı'nın ruhaniyet bahsiyle güçlü bir bağ kurar¹. Ardıç, mükâşefeyi dört farklı türde ele alır: Birincisi, sûri mükâşefedir ki sâlikin âlem-i misâlde melekleri, vefat etmiş velileri veya gelecek olayların temsillerini görmesidir. İkincisi, mânevî mükâşefedir; burada sûret olmaksızın, sâlikin bir hakikati kalbine inmiş gibi anlaması, yani ilm-i ledünnîye mazhar olmasıdır. Üçüncüsü, zâtî mükâşefedir; bu, Hak'ın esmâ ve sıfatlarının doğrudan tecellisidir ve sâlikin bu tecelliye mahal olmasıdır. Dördüncüsü ise mükâşefe-i sırdır; sâlikin kendi ezelî hakikatini, a'yân-ı sâbitedeki yerini ve Hak ile olan ezelî ilişkisinin mahiyetini idrak etmesidir. Bu mertebeli açıklama, Ardıç'ın mükâşefeye derinlikli ve kapsamlı bir yaklaşım sergilediğini gösterir.