Necdet Ardıç (Terzibaba)'ın Kabz kavramına yaklaşımı nasıldır?

Necdet Ardıç, Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biri olarak, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşımış ve eserleri ile sohbetlerinde tasavvufu geniş kitlelere ulaştırmıştır⁵. Onun tasavvufî sisteminde, Abdülkerim Cîlî'nin İnsân-ı Kâmil eserine yaptığı şerhler gibi çalışmalarla⁶·⁶·⁶, tasavvufî kavramlara derinlikli ve özgün yorumlar getirdiği görülür. Kabz kavramı da bu yeniden yorumlanan kavramlar arasındadır³·⁴.

Genel tasavvufî anlayışta kabz, sâlikin kalbinin Hak'tan dolayı sıkıştığı, daraldığı bir hâldir ve Bakara Sûresi 245. ayetindeki "va'llâhu yakbidu ve yebsut" (Allah kabzeder ve genişletir) ifadesine dayanır. Bu hâlde sâlik, havf, hüzün, sıkıntı ve yalnızlık gibi duygular yaşar; ibadetlerden aldığı zevk azalabilir ve Hak ile arasında bir mesafe oluştuğunu hissedebilir. Ancak Terzibaba'nın da içinde bulunduğu klasik tasavvufî yaklaşım, kabzı olumsuz bir durum olarak görmez; aksine, sâlikin olgunlaşma dönemidir.

Kabz hâlinin hikmeti, sâlikin Hak tarafından yetiştirilmesi ve sabra alıştırılmasıdır. Eğer sâlik sürekli bast (genişlik) hâlinde olsaydı, gevşekleşebilir ve mücâhede etme gayretini kaybedebilirdi. Kabz, sâliği sıkıştırarak onu olgunlaştırır. Bu dönemde sâlikin farzlara sıkıca sarılması ve mücâhededen taviz vermemesi, sabretmesi ve şikâyet etmemesi önemlidir. Terzibaba'nın tasavvufî izahlarında da bu tür kavramlar, sâlikin mânevî yolculuğundaki dönüşüm ve gelişim süreçlerinin bir parçası olarak ele alınır⁷·⁸.