Necdet Ardıç (Terzibaba) Kabz hakkında ne der?

Necdet Ardıç, Uşşâkî tarikatının önemli mürşidlerinden biri olup, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan müstesna şahsiyetlerdendir¹. Eserleri ve sohbetleriyle tasavvufu geniş kitlelere ulaştırmış, özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) ve Fusûsu'l-Hikem şerhi gibi çalışmalarıyla öne çıkmıştır². Terzibaba'nın tasavvufî görüşleri, kendisinin riyâsetindeki tasavvuf serisi içinde yazılan tefsirler ve diğer eserlerde yer almaktadır³·⁴·⁵.

Kabz, lugatte 'sıkışma, kavrama, daralma' anlamına gelir ve tasavvufta sâlikin kalbinin Hakk'tan dolayı sıkıştığı hâli ifade eder; bastın (genişlik) zıttıdır. Bu hâl, Kur'an'da Bakara Suresi 245. ayetteki "va'llâhu yakbidu ve yebsut" (Allah kabzeder ve genişletir) ifadesiyle temellendirilir. Kabz hâlinde sâlik, havf (korku), hüzün, sıkıntı ve yalnızlık gibi duygular yaşar. Ancak bu durum olumsuz bir hâl olarak görülmez; aksine, sâlikin olgunlaşma dönemidir.

Kabzın hikmeti, klasik tasavvuf anlayışında Hakk'ın sâliği yetiştirme vesilesi olmasıdır. Eğer sâlik sürekli bast hâlinde olsaydı, gevşek olurdu ve mücâhede etmezdi. Kabz, sâliği sıkıştırarak olgunlaştırır ve sabra alıştırır. Bu dönemde sâlik, ibadetlerden zevk almasa dahi farzlara sıkı sarılır; zira hadîs-i kudsîde belirtildiği üzere "kulum bana en sevdiği yakınlık ferâizle gelir". Kabz hâlinde yapılması gerekenler arasında sabretmek, şikâyet etmemek ve mücâhededen taviz vermemek yer alır. Terzibaba'nın genel tasavvufî yaklaşımı, bu tür manevi hâllerin sâlikin seyr-i sülûkundaki önemini vurgular.