Necdet Ardıç (Terzibaba) Sıfât-ı Zâtiyye hakkında ne der?

Necdet Ardıç, Uşşâkî tarikatının günümüzdeki önemli mürşidlerinden olup, tasavvufî irfanı geniş kitlelere ulaştırmıştır³. Onun tasavvufî görüşleri, özellikle İrfan Mektebi (Hakk Yolu) ve Fusûsu'l-Hikem şerhi gibi eserlerinde ve Abdülkerim Cîlî'nin İnsân-ı Kâmil adlı eserine yaptığı şerhte ortaya konulmuştur⁴·¹. Terzibaba, sıfât-ı zâtiyyeyi, Allah'ın zâtına ait, O'nun varlığının temelini oluşturan ve O'ndan ayrılmaz nitelikler olarak açıklar. Bu sıfatlar, akâidde "altı sıfât-ı zâtiyye" olarak bilinir ve İhlâs Sûresi'nin özeti niteliğindedir.

Tasavvufî bakış açısıyla, sıfât-ı zâtiyye, Allah'ın "şehâdet edilebilen" değil, "nefyle bilinen" sıfatlarıdır. Yani, bu sıfatlar, Allah'ın ne olmadığını ifade ederek O'nun yüceliğini ve benzersizliğini ortaya koyar. Örneğin, "vücud" sıfatı, Allah'ın "yok değildir" şeklinde, "kıdem" sıfatı "sonradan değildir" şeklinde anlaşılır. Bu sıfatlar şunlardır:

• Vücud: Allah'ın var olması, varlığının zorunlu olmasıdır (vücud-ı vâcib).
• Kıdem: Allah'ın başlangıcı olmamasıdır.
• Bekâ: Allah'ın sonu olmamasıdır. Bu durum, Rahmân Sûresi'nin 27. ayetinde geçen "fenâ küllü men aleyhâ ve yebkâ vechu rabbike" ifadesiyle desteklenir.
• Muhâlefetün li'l-havâdis: Allah'ın yaratılmışlara hiçbir şekilde benzememesidir. Şûrâ Sûresi'nin 11. ayetindeki "leyse ke-mislihî şey'un" (O'nun benzeri hiçbir şey yoktur) bu sıfatın temelini oluşturur.
• Kıyâm bi-nefsihî: Allah'ın kendi kendine var olması ve hiçbir şeye muhtaç olmamasıdır. Bakara Sûresi'nin 255. ayetindeki "el-Hayyu'l-Kayyûm" ifadesi bu sıfatı vurgular.
• Vahdâniyyet: Allah'ın bir olmasıdır. İhlâs Sûresi bu sıfatın özeti niteliğindedir.

Terzibaba'nın bu sıfatlara yaklaşımı, Hârûniyye Fassı'ndaki tenzîh bahsiyle de ilişkilidir, zira bu bahiste Allah'ın yaratılmışlardan münezzeh olduğu vurgulanır. Bu sıfatlar, Allah'ın zâtının mutlak ve aşkın olduğunu idrak etmenin temelini oluşturur.