Nefs-i emmâre ile Nefs-i levvâme hangi Fass'ta birleşir?
Nefs-i emmâre ve Nefs-i levvâme, tasavvufî sülûkun başlangıç mertebeleri olup, İdrîsiyye Fassı'ndaki 'tathîr' (arındırma) merhalesinde birleşirler. Nefs-i emmâre kötülüğü emreden, gaflet içindeki en alt basamak iken, nefs-i levvâme günahlarından pişmanlık duyan, kendini kınayan ikinci mertebedir. Bu iki nefs, sâlikin bâtınında en çok faaliyette olan hallerdir ve genel olarak insanlar farkında olmadan nefs-i emmârenin hükmü altında yaşarlar¹·²·³·⁴. Tathîr merhalesi, bu başlangıç nefs hallerinden arınma ve daha yüksek mertebelere geçişin zeminini oluşturur.
Detaylı cevap
Nefs-i emmâre, yedi nefs mertebesinin en alt basamağıdır ve "kötülüğü emredici nefs" anlamına gelir. Bu mertebede sâlik, kötülüğü kötülük olarak görmez, nefsinin emirlerini kendi seçimi sanır ve Hak'tan habersiz, dünyevî lezzetlerin peşindedir. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde nefs-i emmâre "kesif bulut"a benzetilir⁵. Nefs-i levvâme ise, "kınayan nefs" olup yedi nefs mertebesinin ikincisidir. Sâlik bu mertebede günahlarını yapar ancak ardından nefsini kınar, pişmanlık duyar ve tevbeye yönelir. Bu durum, sülûkun kritik bir dönemeç noktasıdır, zira sâlik kendi karanlığını ilk kez görür ve iç çatışma yaşar. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde nefs-i levvâme "sis"e benzetilir⁵.
Nefs-i emmâre ve nefs-i levvâme, İdrîsiyye Fassı'ndaki 'tathîr' merhalesinde birleşir. Tathîr, arınma ve temizlenme anlamına gelir ve bu merhale, sâlikin emmâre nefsin pasif itaatinden çıkarak levvâme nefsin iç çatışmasıyla yüzleştiği, ardından mülhime nefsin ilhâmına doğru ilerlediği bir süreçtir. Sâffât Sûresi'nde belirtildiği üzere, kişi emmâre nefsin hâkimiyetinden kurtulmaya başlar ancak levvâme nefs hem mülhimeye doğru ilerleme potansiyeli taşır hem de emmâreye geri dönme tehlikesi barındırır⁶. Tarikatlarda nefs terbiyesine genellikle levvâme nefs mertebesinden başlanır, çünkü emmâre nefs genel olarak insanların farkında olmadan hükmü altında yaşadığı bir haldir⁷. Bu iki nefs mertebesinin aşılması, sâlikin Hak yolunda ilerlemesi için temel bir adımdır ve bu arınma süreci 'tathîr' merhalesinde gerçekleşir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Beled, Şems, Leyl, Duhâ ve İnşirâh Sûreleri · s.26“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
- 2Kur'ân-ı Kerîm'de Nefs Âyetleri · s.267“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
- 3Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.143“Bu nefs mertebeleri seyr edildikten sonra sâlik-Hakk yolcusu bu sefer seyrine “âfaki” olarak devam eder bu seyrin ismide, “hazarat-ı hamse-beş hazret mertebesid”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 1 (2000) · s.3“Bunlar da sırasıyla: 1 - Nefs-i Emmâre. 2 - “ Levvâme. 3 - “ Mülhime. 4 - “ Mutmeinne. 5 - “ Râdiye. 6 - “ Merdiyye. 7 - “ Sâfiye. Diye adlandırılır. Bunlar her”Oku
- 5Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 7 · s.598““Bulut”tan murâd, nefs-i emmâre ve “sis"ten murâd, nefs-i levvâme ve mülhimedir. ... Ya'ni, “Hak Teâlâ hazretleri lutuf ve inâyeti ile hem kesif bulut mesâbesin”Oku
- 6Sâffât Sûresi · s.120“Kişi yavaş yavaş üzerindeki (emmâre nefs-in) hakimiyetinden kurtulmaya başlar. Ancak burada yine tehlike vardır. Çünkü (nefs-i levvâme) bir yüzden içeriye, yani”Oku
- 7Mir'at-ül İrfân ve Şerhi · s.83“Emmare yönüyle nefs, kötülükleri emreden duygu mânâsınadır. Bu nefs târifi beşeriyet yönlü bir ifâdedir. Tarikatlarda yapılan nefs terbiyesine ise aslında levvâ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.