Sâlik Lâhût'u Ceberût'tan nasıl ayırt eder?

Lâhût ve Ceberût, tasavvufta vücud mertebelerinin farklı katmanlarını temsil eder. Lâhût, ilâhî mertebelerin en üstü olup, Hakk'ın zâtının, sıfatlarının ve esmâsının kaynağıdır; tenezülün başlangıcı ve urûcun zirvesidir. Bu mertebe, mutlak gayb olan Zât-ı sırf/a'maiyyet, Hakk'ın kendi zâtına ilk taayyünü olan Ahadiyyet ve esmâ ile sıfatların tafsîl bulduğu Vâhidiyyet katmanlarını içerir. Lâhût, idrâk edilemez ve sınırlandırılamaz, ancak nefyle bilinebilir.

Ceberût ise, lâhûttan sonra gelen, esmâ ve sıfatların tezahür ettiği, akl-ı evvel ve rûh-ı a'zam mertebesidir. Bu mertebe, ilâhî isimlerin ve sıfatların daha belirgin hale geldiği bir alanı ifade eder. Sâlikin bu iki mertebeyi ayırt etmesi, temyiz kabiliyetinin gelişmesine bağlıdır. Temyiz kabiliyeti, sâlikin irfan yolculuğunda "iyi" gibi görünen kötü ile "kötü" gibi görünen iyiyi ayırt etmesini sağlar⁴. Bu kabiliyet, mürşidin himmetiyle nefsin mertebelerini aşarken kazanılır; örneğin, levvâme nefsin kesilmesiyle mülhime nefsin dirilmesiyle birlikte gelen bilgileri doğru değerlendirme yeteneği gibi⁵.

Ârif olmayanlar, vahdet-i vücûd gibi hakikatleri ayırt edemedikleri için inkâr edebilirler; bu durum, ârifin ilmi ile cahilin cehli arasındaki ayrımı gerektirir². Sâlik, riyâzet ve mücâhede yoluyla nefsin enâniyet elbisesini soyunarak, vehmî olan âşık ile Hakk'ın âşığını ayırt etme yeteneği kazanır³. Bu süreçte, Hakk'ın ayırt etme gücünü ortaya çıkarmasıyla, ayırt etme gücü olmayan akıl görücü hale gelir⁶. Böylece sâlik, Lâhût'un mutlak tenzîhini ve Ceberût'un esmâî tezahürlerini idrâk ederek bu mertebeleri birbirinden ayırabilir.