Sâlik Sahv'ı Sekr'den nasıl ayırt eder?

Sâlikin tasavvuf yolculuğunda karşılaştığı sekr ve sahv hâlleri, birbirini tamamlayan ancak farklı özelliklere sahip iki mertebedir. Sekr, sâlikin Hak'ın cemâl tecellîsinde kendinden geçmesi, aklının ve iradesinin geri çekilmesi durumudur. Bu hâl, Hz. Yûsuf'un cemâlini gören kadınların ellerini farkında olmadan kesmeleri örneğiyle açıklanır; kadınlar Yûsuf'un güzelliğinde "sekr" ettikleri için bu durumu yaşarlar. Sekr ehli olan Bâyezîd-i Bistâmî gibi sâlikler, fenâ hâlinde "Sübhânî" gibi zâhirî tezat sözler söyleyebilirler. Bu hâlde, sâlikin başı o kadar dönmüştür ki, göğü yerden, yani Hakk'ın zâtını mahlûktan ayırt edemez¹.

Sahv ise, sekrden sonraki ayıklık hâli olup, sâlikin Hak'la birlikteyken ayık olması, akıl ve iradesinin Hak'la uyumlu çalışmasıdır. Bu mertebe, sülûkun kemâli olarak kabul edilir ve "sahv-i ba'de's-sekr" olarak adlandırılır. Sahv ehli, Cüneyd-i Bağdâdî gibi mürşidler, aynı hakikatleri "Lâ ilâhe illâllâh" gibi istikâmetli bir dille ifade ederler. Sahv hâlindeki sâlikin temel özellikleri şunlardır: Hak'la beraber olmakla birlikte aklının yerinde olması, halkla rahatça muamele edebilmesi, sözlerinin şerîata uygun ve istikâmetli olması, mürşidlik kapasitesine sahip olması ve şerîate sıkı bağlılık göstermesidir. Bu hâlde sâlik, dil ile gönül arasındaki farkı iyice ayırt edebilir ve halk Hakk'a, Hakk da halka perde olmaz; bu sayede başkalarını irşat edebilir². Sâlikin bu ayırt etme kabiliyeti, "temyiz kabiliyeti" olarak da ifade edilir ve "iyi" gibi görünen kötü ile kötü gibi görünen iyiyi idrak etmesini sağlar³.