Sıfât ve Zât'ı karıştırmak ne tür bir hatâya yol açar?
Sıfât ve Zât'ı karıştırmak, Hakikat ilimlerinde vehme düşmeye ve yanlış anlamalara yol açar. Zira Zâtî ilimler, Allah'ın bizzat Zât'ından gelen, Zât'ına giden ve Zât'ının hakikatlerini bildiren ilimlerdir; sıfatî, esmâî veya ef'âlî ilimler içerisinde değildir¹. Sıfât-ı Zâtiyye, Hak'ın bizzat Zât'ından ayrılmaz sıfatları iken, Sıfât-ı Sübûtiyye ise Zât'a bağlı olmakla birlikte daha alt mertebelerden zuhur eden sıfatlardır². Bu ayrımı göz ardı etmek, aklın nuruyla görülen şeylerin hatadan uzak olduğu hakikatini gölgeleyerek, vehmin hataya düşmesine sebep olur³.
Detaylı cevap
Sıfât ve Zât arasındaki ayrımı karıştırmak, tasavvufî idrakte önemli bir hataya yol açar. Zira Hakikat ilimleri, doğrudan Zât'a ait olan ve Zât'tan zuhur eden ilimlerdir; bunlar sıfatlardan, isimlerden veya fiillerden kaynaklanan ilimler değildir¹. Allah'ın Zât'ı ile sıfatları arasında bir mertebe farkı bulunmaktadır. Örneğin, ilim bir sıfattır, ancak Cenâb-ı Hakk'ın Zât'ının sıfatıdır; yani sıfat-ı Zâtiyye'dir. Bununla birlikte, Hayât, İlim, İrade, Kudret, Kelâm, Sem' ve Basar gibi Sıfât-ı Sübûtiyye de Zât'a bağlı olmakla birlikte, Zât'tan zuhur eden bir sonraki aşamayı temsil eder²·⁴. Bu ayrım, Hak'ın "şehâdet edilebilen" değil, "nefyle bilinen" sıfatları olan Sıfât-ı Zâtiyye ile "isbatla" bildirilen Sıfât-ı Sübûtiyye arasındaki farkı anlamak için elzemdir. Zât ve sıfatları karıştırmak, vehmin hataya düşmesine neden olurken, aklın nuruyla görülen şeylerin hatadan uzak olduğu gerçeğini göz ardı etmeye yol açar³. İnsanın kendini ve Rabbini tanıması, Zât'ı ve sıfatları doğru bir şekilde idrak etmesiyle mümkündür. Zât'ı ve sıfatları tanıdıktan sonra, insanda ortaya çıkan tüm mânâların ilâhî isimlerin neticesinde oluştuğunu görmek, hakikati tanıma yolunu açar⁵. Bu idrak, insanın "Zâtî tecellinin zuhur mahali" olması gayesine ulaşmasının bir parçasıdır⁶.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1A'yân-ı Sâbite, s. 136“Çünkü bunlar Zâtiyyun, yani Zât’i ilimler sistemi içerisinde olan ilimlerdir. Sıfati, Esma-i, Ef’ali, fıkhi ilimler içerisinde değildir, Allah’ın Zât’ının yolu ”Oku
- 2A'yân-ı Sâbite, s. 240“Zira benim ilmim sıfat-ı Zât’iyemdir, şimdi ilim bir sıfattır, ama Cenâb-ı Hakk’ın Zât’ının sıfatıdır, sıfat-ı Zât’iye sıfatları var esmaiye yani Zat’ından deği”Oku
- 3Mesnevî Cilt 6 · Beyit 3555 (s. 306)“Üehim hatâya ve galata düşer, isâbetler içinde yalnız akıl olur. &10024; 3555. Vehim hataya ve yanlışa düşer, isabetler içinde yalnız akıl olur. &10024; 3555. S”Oku
- 4Zuhruf Sûresi, s. 116“Zira benim ilmim sıfat-ı Zât’iyemdir, şimdi ilim bir sıfattır, ama Cenâb-ı Hakk’ın Zât’ının sıfatıdır, sıfat-ı Zât’iye sıfatları var esmaiye yani Zat’ından deği”Oku
- 5Dur Rabbın Namazda (Cilt 2), s. 141“Zâtını ve sıfatlarını tanıdıktan sonra, insanda ortaya çıkan tüm manaların da, ilâhî isimlerin neticesinde oluştuğunu görüp anlayabilmek, insana hakikati tanıma”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler CD 9 (2002), s. 194“İlmi ile muhatap Zat’ıyla muhatap dolayısıyla Kur’an da bu muhatabiyetin hakikatini sırrını yolunu göstermektedir hadis-i şeriflerin de desteği ile. İşte bütün ”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.