Tarîkat ile Şerîat aynı kaynaktan mı doğar?

Şerîat ve tarîkat, tasavvufî sülûkun ilk iki mertebesini oluşturur ve aynı kaynaktan beslenirler. Şerîat, insanın sosyal münasebetlerini ve Allah huzurundaki tatbikatını düzenleyen zahirî hükümleri içerirken², tarîkat bu şerîatın bâtınî ve muhabbetle yoğunlaşmış hâlidir³. Şerîatın görevi, tarîkata eleman hazırlamaktır; tıpkı ilkokulun ortaokula öğrenci hazırlaması gibi⁴. Bu bağlamda, şerîat mertebesinde hükümlerle şartlanan bir kimse, tarîkat mertebesine geçtiğinde tarîkatın şartlarıyla şartlanır; bu iki şartlanma birbiriyle aynıdır ve tenzih üzerine kurulu bir idrâki paylaşırlar⁵.

Ancak tarîkatın şerîatın bir devamı olması, onun kendi içinde kalması gerektiği anlamına gelmez. Bir tarîkatın hakîkati yoksa atıl kalır⁶. Tarîkat mertebesinde muhabbet üretilirken, hakîkat mertebesinde kişinin kendini tanıması, eneiyyetini ve hüviyetini idrâk etmesi esastır². Şerîattan tarîkata geçişte duygusal bir yoğunlaşma yaşanırken, tarîkattan hakîkate geçişte fikrî ve aklî bir inkılap, yani bir dönüşüm gereklidir⁷. Bu inkılabı gerçekleştiremeyenler, şerîat ve tarîkat mertebelerinin aynı kanaatinde, yani ötelerde bir Allah'a yönelme anlayışında takılıp kalırlar⁸. Gerçek şerîat, şerîat, tarîkat, hakîkat ve mârifet mertebelerini birlikte yaşamaktır ki bu da Şerîat-ı Muhammediye'dir⁹.