Tarîkat ve Şerîat hangi noktada ayrışır?

Şerîat ve tarîkat, tasavvufî sülûkun dört mertebesinin (şerîat-tarîkat-hakîkat-mârifet) ilk ikisini teşkil eder ve birbirini tamamlayan süreçlerdir. Şerîat, fiilî ibadetlerin ve dış kuralların tatbik edildiği bir sahadır; namaz kılmak, oruç tutmak, insanlara yardımcı olmak gibi Allah'ın istediği şekilde madde mertebesinde bir hayat yaşamak şerîat mertebesinin tatbikatıdır⁴. Bu mertebe, "ilkokul gibi ortaokula eleman hazırlamak" yani tarikata eleman hazırlamakla görevlidir¹. Şerîat mertebesinde Allah "ötelerde" olarak algılanır³.

Tarîkat ise şerîatın devamı niteliğinde olup, duygusallık üzerine kurulan bir sahadır⁴. Şerîat mertebesinin biraz daha yoğunlukla çalışıldığı, duyguların ilave edildiği bir mertebedir². Tarîkatta da şerîatta olduğu gibi Allah'a yönelme "ötelerde olan bir Allah'a" inanma şeklinde devam eder². Tarîkatın görevi, kişileri kendisinde bırakmak değil, hakîkata eleman hazırlamaktır¹.

Ayrışma noktaları ise şunlardır: Şerîat, dış kuralların bilinmesi ve uygulanması iken, tarîkat sülûka girilmesi, mürşidle bağ kurma ve virdlerle kalbî bir yoğunluk kazanma sürecidir. Şerîat mertebesindeki imamlar tarîkat eğitimi veremezken, tarîkat mertebesindeki şeyhler de hakîkat mertebesinin eğitimini veremezler, çünkü her mertebenin kendine özgü bir çalışması ve eğitimi vardır⁵. Şerîat ve tarîkat, "şerîat ile tarîkat birbirinin devamı olan ilk grubu oluşturmakta" iken, hakîkat ve mârifet ayrı bir eğitim grubudur². Bir şerîatın tarîkatı yoksa atıl, bir tarîkatın şerîatı yoksa batıldır; bu da her ikisinin birbirine olan zorunlu bağlılığını gösterir⁴.