Tevhîd-i ef'âl ile Tevhîd-i sıfât hangi Fass'ta birleşir?

Tasavvufî sülûkte tevhid, mertebeli bir idrâk sürecidir. Bu süreç, fiillerin birliğinden başlayarak, isimlerin, sıfatların ve nihayet zâtın birliğine doğru ilerler¹·². Tevhîd-i ef'âl, kişinin tüm fiillerin Hak'tan zuhur ettiğini idrâk etmesidir; yani fiillerin hakiki sahibinin kendisi değil, Hakk olduğunu anlamasıdır⁴. Bu mertebede sâlik, kendi fiillerini Hakk'ın fiilleri olarak görmeye başlar⁵. Tevhîd-i esmâ ise, fiilleri meydana getiren isimlerin birliğini idrâk etme aşamasıdır⁶. Bu, tevhid mertebelerini daha ince bir sezişle kavramaya başlamaktır. Tevhîd-i sıfât ise, sıfat mertebesindeki birliği ifade eder⁷. Bu mertebeler, yukarıdan aşağıya doğru tecellî-i zât, tecellî-i sıfât, tecellî-i esmâ, tecellî-i ef'âl olarak da açıklanır⁸. Her ne kadar kaynaklarda belirli bir Fass'ta birleşmeleri açıkça belirtilmese de, bu tevhid mertebeleri, sâlikin mânevî olgunlaşma yolculuğunda birbirini takip eden ve birbirini tamamlayan aşamalar olarak sunulur. Tevhîd-i ef'âl, Tevhîd-i esmâ ve Tevhîd-i sıfât mertebeleri, Tevhîd-i zât'tan bakıldığında zâtî tevhidle birlikte söylenebilir; ancak kendi başlarına Tevhîd-i zât'ı içermezler⁹. Bu mertebelerdeki idrâk, sâlikin hamlıktan kurtulup kâmil bir tevhid anlayışına ulaşmasını sağlar¹⁰.