Vâhidiyyet ile Hüvviyet arasındaki sıra nasıldır?

Tasavvufî vücud bahsinde mertebeler silsilesi, Hakikat-i Mutlaka'nın zuhur edişini açıklar. Bu silsilede Hüvviyyet ve Vâhidiyyet'in konumları şöyledir:

Öncelikle Hüvviyyet, Hak'ın zâtına ait "O"luk vasfıdır; sırf zâta ait mahremiyeti ifade eder. Bu, bütün taayyünlerin ötesinde, zâtın kendine ait olma hâlidir. İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" ifadesindeki "hüve" (O) zamiri, Hüvviyyet'in Kur'ân'daki temel ifadesidir ve Allah'tan önceki zâtî hüviyete işaret eder. Hüvviyyet, ahadiyyet ile aynı kademede yer alır ve zâtın tekliğinin kendine ait inniyeti ve hüvviyetidir². "Hüvviyet-i Mutlaka"nın zuhur yeri, avam için anlaşılması zor, belirli bir tarifi ve vasfı olmayan bir mertebedir³·⁴.

Vâhidiyyet ise, Hüvviyyet ve ahadiyyetten sonra gelen bir mertebedir. Ahadiyyet, Hak'ın sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş, sırf "tek" olma kademesiyken, Vâhidiyyet, Hak'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir. Bu mertebede ilâhî esmâ ve sıfatlar tafsîl bulur; "er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs" gibi isimler Vâhidiyyet'in dilidir. Vâhidiyyet, aynı zamanda Ulûhiyyet mertebesi olarak da adlandırılır ve Rahmâniyet'i de içinde barındırır¹. Bu mertebe, Hak'ın ilminde eşyanın ezelî mahiyetleri olan a'yân-ı sâbitenin bulunduğu yerdir. Vâhidiyyet, Hakikat-i Muhammediyye olarak da bilinir ve ahadiyyet mertebesinin tecellisi olan isim ve sıfatların ilmî manada zuhura çıktığı yerdir²·⁵.

Dolayısıyla, sıralama açısından Hüvviyyet, Hak'ın en içkin ve sırf zâtına ait olan "O"luk vasfını temsil ederken, Vâhidiyyet, bu zâtın isim ve sıfatlarla zuhur etmeye başladığı, kesretin ilk adımlarının atıldığı mertebedir. Hüvviyyet, ahadiyyet ile birlikte ilk taayyün öncesi veya ilk taayyünle eşdeğer bir sırf zât mertebesi iken, Vâhidiyyet, ahadiyyetten sonra gelen ve âlemlerin halkına zemin hazırlayan bir zuhur mertebesidir¹.