Vâhidiyyet ve Hüvviyet'in ortak zemini nedir?

Hüvviyet, tasavvufî terminolojide Hakk'ın "O"luk vasfını, zâtının kendine âid mahremiyetini ifade eden sırrî bir terimdir. İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" (de ki: O Allah birdir) ifadesindeki "hüve" (O) zamîri, Hakk'ın zâtî hüviyetine işaret eder ve Kelime-i Tevhîd'in ilk zuhurunun kaynağı olarak kabul edilir¹·⁴. Bu "hu", mutlak hüviyeti temsil eder ve Hakk'ın en büyük ismi (ism-i a'zam) olarak da nitelendirilir⁵. Hüvviyet, tüm taayyünlerin ötesinde, sırf "O" olarak kalan zât mertebesidir ve ahadiyyetten daha üst bir idrâk edilemezlik düzeyindedir.

Vâhidiyyet ise, Hakk'ın sıfat ve esmâ ile taayyün ettiği teklik mertebesidir. Ahadiyyetten sonra gelir ve kesretin (çokluğun) zeminini oluşturur. Vâhidiyyet, "er-Rahmân, el-Mâlik, el-Kuddûs" gibi ilâhî isimlerin ve sıfatların tafsîl bulduğu, yani açığa çıktığı kademedir. Bu mertebe, yüce zâtın zuhuruna bir tecellî yeri olmaktan ibarettir; burada zât sıfattır, sıfat da zâttır². Vâhidiyyet aynı zamanda Ulûhiyyet mertebesi, yani Allah'lık mertebesidir ve ilâhî ilmin, bütün âlemlerin programının ortaya çıktığı sıfat mertebesidir⁶·³.

Ortak zeminleri, her ikisinin de Hakk'ın birliğine ve tecellîlerine dayanmasıdır. Hüvviyet, Hakk'ın mutlak ve idrâk edilemez zâtına işaret ederken, Vâhidiyyet bu zâtın ilk açılımı, yani sıfat ve esmâ ile zuhur etmeye başladığı mertebedir. Hüvviyet'in "hu"su, Kelime-i Tevhîd'in ilk zuhuruna kaynaklık ederken¹, Vâhidiyyet bu zuhurun ardından gelen ve ilâhî sıfatların tecellî ettiği bir alan olarak belirir³. Bu bağlamda, Vâhidiyyet, Hüvviyet'in mutlak "O"luğundan kaynaklanan ilâhî isim ve sıfatların âleme yansımasının ilk adımıdır.