Vech-i Hak ile Vech-i halk hangi Fass'ta birleşir?
Vech-i Hak ile vech-i halk, tasavvufî idrakte, Hakikat-i Muhammediyye'nin tecellî ettiği mertebede birleşir ve bu birleşme özellikle Muhammedî Fass'ta ele alınır. Vücud-ı hakîkînin bir olması ve Hak ile halk arasında letafet ve kesafetten başka bir gayriyet bulunmaması bu birleşmenin temelini oluşturur¹·². Halkın vücudu, Hakk'ın latîf vücuduna nispetle kesafetten ibarettir ve Hakk'ın nefes-i Rahmânî ile a'yân-ı sâbite üzerine tecellî etmesi, halkın vechini ortaya çıkarır³. Bu idrak, âlemin her an ilâhî tecellî ile yenilendiğini (teceddüd-i emsâl) bilmekle mümkündür⁴.
Detaylı cevap
Tasavvufî anlayışa göre, vech-i Hak (Hakk'ın yüzü/yönü) ile vech-i halk (halkın yüzü/yönü) arasındaki ayrım, aslında zâhirî bir ayrım olup, hakikatte tek bir vücudun farklı mertebelerdeki zuhurudur. Bu birleşme, özellikle Muhammedî Fass'ta tafsilatlı bir şekilde işlenir⁵. Vücud-ı hakîkî birdir ve vücudda hakikat-i vahide olan Hak'tan başkası yoktur¹·². Halkın vücudu, Hakk'ın latîf vücuduna nispetle sadece bir kesafetten ibarettir².
Hakk'ın lâ-taayyün mertebesinden başlayarak, ahadiyyet ve vâhidiyyet mertebelerinden geçerek âlem-i şehâdete tenezzül etmesi (Hazarât-ı Hamse), vech-i Hak'kın vech-i halkta zuhurunu gösterir. Vâhidiyyet mertebesinde, a'yân-ı sâbite (eşyanın ezelî mahiyetleri) Hakk'ın ilminde sabittir ve bu a'yân âyinelerinde tek olan Hakk'ın zuhuruyla kesîr suretler (halk) meydana gelir⁶·⁷. Bu durumda, "halk" olarak tabir edilen bu suretlerin hepsi Hak'tır. İbret alıp âyinelerin kesretini bırakarak, bu âyinelerde mütecellî olan vech-i vâhidi müşâhede etmek gerekir⁶.
Hakk'ın nefes-i Rahmânî'si ve vücud-ı hakkânîsi ile suver-i ilmiyye olan a'yân-ı sâbite üzerine tecellî etmesi, halkın vechini ortaya çıkarır ve gayb perdesini kaldırır³. Bu tecellî, âlemin her an ilâhî bir tecellî ile yenilendiğini (teceddüd-i emsâl) gösterir⁴. Dolayısıyla, Hak bir vecihle halktır, diğer bir vecihle halk değildir⁶. Kevn (var edilmişler) hakkında ister halktır densin, ister Hak'tır densin, ister Hak olan halktır densin; her vecihten Hak değildir veya her vecihten halk değildir denilebilir. Bu durum, Hak ile abd'in birbirine perde olduğu idrakinde netleşir⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1TB. İlyâs-Lokmân-Hârûn Fasılları · s.217“Fakat hakîkat-ı hâl onların dediği gibi değildir. Gerek bu fasta ve gerek sâir faslarda ve husûsiyle Fass-ı Yakubi'de tekrar-ale't-tekrâr îzâh olunduğu vech ile”Oku
- 2Kelime-i Lokmâniyye · s.92“Eş’arîler, ya’ni mütekellimîn, cevher isminin müsemmâsı her ne kadar Hak ise de, o cevher ehl-i keşf ve tecellînin ıtlâk ettiği Hakk’ın “ayn”ı değildir zanneder”Oku
- 3TB. Kelime-i İshâkiyye · s.87“"Vücûd-i Vâhid-i Rahmân'ın hükmü bir mertebede başka ve diğer mertebede başka değildir. yani kendinde başka zuhur yerinde başka değildir. Velâkin nefes-i rahma”Oku
- 4TB. Kelime-i Sâlihiyye & Şuaybiyye · s.127“---------------- Cenab-ı Hak Kur’an-ı Kerim’de buyurdu ki bu halk-ı alem her an an yeni bir cedid, oluşumdadır. Fakat ekseri taife bundan şüphe içindedirler. Bö”Oku
- 5Kelime-i Hûdiyye · s.526“ve vech-i Hak orada da mevcûd ve hâzırdır; ve namaz hakkındaki tafsîlât Fass-ı Muhammedî’de gelecektir. Beyit: Muhammedî Fass'ta gelecektir. Beyit: &10024; Muha”Oku
- 6Kelime-i İdrîsiyye · s.168“İmdi Hak, bu vech ile halktır. İbret alınız! O vech ile de halk değildir. &10024; Şimdi Hak, bu yönüyle halktır. İbret alınız! O yönüyle de halk değildir. Düşün”Oku
- 7TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye · s.112“Paragraf: İmdi Hak, bu vech ile halktır. İbret alınız! O vech ile de halk değildir. Tezekkür edin! (14) ----------------- Yani ayan-ı sabitelerinde aynı vahide ”Oku
- 8TB. Kelime-i Hûdiyye · s.97“Ve Hak, abd için bir vech ile vikaye (perde) oldukda; ve abd dahi, bir vech ile Hak için vikaye (perde) oldukda, sen kevn hakkında ne istersen de! Eğer istersen”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.