Aşk, Muhabbet'in neresinde durur?

Tasavvufta aşk ve muhabbet kavramları, sevginin farklı mertebelerini ifade eder. Muhabbet, lugatte "sevgi" anlamına gelir ve tasavvufta sâlikin Hakk'a, Hakk'ın da sâlike duyduğu karşılıklı sevginin adıdır. Bu, sülûkun itici gücü olup, mücâhedeyi tatlandıran bir hâldir. Kur'an'da Mâide 54'teki "yuhibbuhum ve yuhibbûnehû" ayeti, muhabbetin iki yönlü sevgiyi açıkça beyan eden asıl mesnedidir. Muhabbet, sevenin sevdiğini şuurla ve kontrolle sevdiği, akıl ve irade ile birlikte çalışan bir sevgi iken, aşk, muhabbetin daha şiddetli ve yakıcı bir hâlidir. Aşk, sâlikin Hakk'a olan mahvedici sevgisidir ve sahibini fânî kılar. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, aşkın şiddeti karşısında akıl ve idrak muattal bir hâle gelir¹. Klasik tasavvuf, aşkı "ilâhî bir delilik" olarak tanımlar. Muhabbet ve aşk arasındaki temel fark, muhabbetin "kontrollü sevgi", aşkın ise "mahvedici sevgi" olmasıdır. Bir maksada ulaşmak için aşk ve muhabbet ile koşan kimsenin matlûbuna daha çabuk vâsıl olacağı ifade edilirken, korku sâikasıyla koşanların muradına geç erişeceği belirtilir; bu da aşk ile korku arasında büyük bir fark olduğunu gösterir². Bakara 165'teki "vellezîne âmenû eşeddu hubben lillâh" ayeti, mü'minlerin Allah'ı daha şiddetli sevmelerini ifade ederek, aşkın derinleşmiş hâline işaret eder. Tasavvuf edebiyatının büyük bir kısmı, Mevlânâ'nın Mesnevî'si, Niyâzî-i Mısrî'nin dîvanı ve Yûnus Emre'nin ilâhîleri gibi eserlerde aşk diliyle yazılmıştır.