İçeriğe atla

A'yân-ı sâbite ile A'yân-ı hâricıyye hangi Fass'ta birleşir?

Kavram FarkıOrta düzey23 görüntülenme4 kaynak
Kısa cevap

A'yân-ı sâbite ve a'yân-ı hâriciyye, tasavvufî anlayışta doğrudan birleşmezler; aksine, a'yân-ı hâriciyye, a'yân-ı sâbitelerin dış dünyadaki yansımaları ve gölgeleri olarak kabul edilir. A'yân-ı sâbite, Hakk'ın ilminde ezelî olarak sabit olan, henüz dış varlığa çıkmamış ilâhî sûretler iken, a'yân-ı hâriciyye bu ilâhî sûretlerin âlem-i şehâdetteki zuhurudur. Bu ilişki, Kelime-i Yûsufiyye Fassı'nda "a'yân-ı sâbite, el'ân mertebe-i ilimde hâl-i ademdedir... vücûd-ı izâfînin hâmil olduğu bu gördüğümüz sûretler, o a'yân-ı sâbite sûretlerinin aksi ve zıllıdır"¹ ifadeleriyle açıklanır. Dolayısıyla, birleşmeden ziyade, a'yân-ı hâriciyye, a'yân-ı sâbitelerin dış âlemdeki tezahürüdür.

Detaylı cevap

A'yân-ı sâbite, eşyanın Hakk'ın ilminde ezelî olarak sabit olan asıl mahiyetleridir ve kâinatın taslağı, planı olarak görülür. Bu kavram, Hazerât-ı Hamse sıralamasında vâhidiyyet mertebesinde yer alır ve taayyün-i sânî olarak adlandırılır. A'yân-ı sâbite, "ilâhî sûretler" veya "Yüce Hakk'ın malumatı"² olarak tanımlanır. Henüz dış varlığa çıkmamış, "vücûd kokusu almamış"³ bir haldedirler.

A'yân-ı hâriciyye ise, a'yân-ı sâbitelerin dış dünyadaki, yani âlem-i şehâdetteki zuhurlarıdır. Kelime-i Yûsufiyye'de belirtildiği üzere, "vücûd-ı mutlakın tenezzülâtından hâsıl olan vücûd-ı izâfînin hâmil olduğu bu gördüğümüz sûretler, o a'yân-ı sâbite sûretlerinin aksi ve zıllıdır"¹. Bu, a'yân-ı hâriciyyenin, a'yân-ı sâbitelerin birer gölgesi ve yansıması olduğunu ifade eder. Kelime-i Mûseviyye'de de "a'yân-ı sâbite ilm-i ilâhîde ne sûretle sâbit olmuşlar ise, vücûd-ı hâricîde dahi ancak o sûretle zâhir olurlar"⁴ denilerek bu ilişki pekiştirilir. A'yân-ı sâbiteler ilâhî kelimeler olup, a'yân-ı hâriciyyeler onların zılleri olduğundan, zıll (gölge) zî-zıllın (gölgenin sahibinin) sûreti üzeredir⁴. Bu bağlamda, a'yân-ı sâbitelerin ilm-i ilâhîde sübûtu onlara "kıdem" nispet ederken, a'yân-ı hâriciyyelerin bu kesîf âlemdeki vücûdu ve zuhûru onlara "hudûs" nispet eder⁴. Bu iki kavram, Kelime-i Yûsufiyye Fassı'nda bu şekilde açıklanarak, dış varlığın içsel hakikatlerin bir tezahürü olduğu vurgulanır.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Kelime-i Yûsufiyye, s. 129“Ve a’yân-ı sâbite, ilm-i ilâhîde peydâ olan esmâ sûretleri olup; Hakk’ın ilmi ise zâtının “ayn”ı olduğundan, bu a’yân-ı sâbite Hakk’ın “ayn”ı olur. Ve hazret-i ”Oku
  2. 2Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 2), s. 16“A’yân-ı Sâbite : İnsânın hakikatleridir. A’yân-ı Sâbite : Ulûhiyyetin bir düzenidir. A’yân-ı Sâbite : Vahdet’in yaygın halidir. A’yân-ı Sâbite : Gayb âleminin t”Oku
  3. 3Terzi Baba Necdet Ardıç — Biyografi, s. 152“Bir bütün olarak (ث) SE harfi Zâtı, sıfatı, ismi ve fiili bünyesinde barındıran A’yân-ı sâbite mahallidir ve mutlak ferdiyet makamıdır. Çünkü A’yân-ı sâbite vüc”Oku
  4. 4Kelime-i Mûseviyye, s. 813“Demek ki a’yân-ı sâbite ilm-i ilâhîde ne sûretle sâbit olmuşlar ise, vücûd-ı hâricîde dahi ancak o sûretle zâhir olurlar. Çünkü kelimât-ı ilâhiyye için tebdîl y”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.