Hullet ile Muhabbet arasındaki sıra nasıldır?
Hullet, tasavvufta muhabbetin en yüksek mertebesi olup, Hak ile kul arasındaki dostluğun en samimi ve derin hâlidir. Muhabbet, âlemlerin var edilişindeki ilk kaynak ve itici güç iken¹·², hullet bu muhabbetin İbrâhîm (a.s.) mertebesinde şiddetli bir dostluk olarak zuhur etmesidir¹. Hullet, muhabbet elbisesinin sevenin bütün varlığını sarması³ ve kişinin kendi nefsaniyetini Hakk'a devrederek İlâhî bir kimlik giymesidir⁴. Bu mertebede, afak ve enfüs birleşir, kişi bütün fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak eder⁵.
Detaylı cevap
Muhabbet, tasavvufta sâlikin Hak'a, Hak'ın da sâlike duyduğu karşılıklı sevginin adıdır ve sülûkun itici gücüdür. Âlemlerin var edilişindeki ilk kaynak ve malzeme muhabbettir; "Küntü kenzen mahfiyyen" hadisinde belirtildiği gibi, Cenâb-ı Hakk'ın "ben sevdim" demesiyle bu muhabbet ortaya çıkmıştır¹·². Muhabbet, Allah sevgisi ve ihvan arasındaki bağı ifade eder⁶. Bu sevgi, Âdem (a.s.) ile başlayan bir seyre sahiptir¹.
Hullet ise bu muhabbetin İbrâhîm (a.s.) mertebesinde "halillik" olarak, yani şiddetli muhabbet olarak zuhur etmesidir¹. Hullet, muhabbetin en yüksek mertebesi ve "Halîlullah" (Allah dostu) makâmıdır⁷. Lugatte "derinlik, içlilik, dostluğun en samimi hâli" anlamına gelir ve tasavvufta Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağının adıdır. Hz. İbrâhîm'e "halîlullâh" lakabı bu mertebede verilmiştir.
Hullet, manevi bir elbise gibidir; "hullet habibde tahallül eden muhabbettir"³. Bu, muhabbet elbisesinin sevenin bütün varlığını sarmasıdır³. Kişi kendi nefsaniyetini Hakk'a devrettiği zaman, Cenâb-ı Hakk ona İlâhî bir kimlik giydirir ve bu mertebe "hullet" olarak adlandırılır⁴·⁸. Bu dostluk elbisesini giyen kişi, ayrı ayrı esmâların değil, külli esmâların, yani Rabbül Erbab'ın mertebesinin tesiratına mazhar olur⁴·⁸. Hullet mertebesinde, afak ve enfüs birleşir; kişi kendi vasıtasıyla Hakk'ın faaliyette ve icraatta bulunduğunu idrak eder⁵. Bu idrake ulaşan kişi, hakkani elbiseyi üstüne giymiş olur⁵.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Tasavvuf Izâhları · s.101“.) ------------------- MUHABBETİN SEYRİ : Bu âlemlerin var edilişindeki ilk kaynak ve malzeme muhabbettir. “ Küntü kenzen mahfiyyen ” de belirtildiği gibi. Bu m”Oku
- 2Muhtelif Sohbet Arası Sohbetler (28) · s.52““Küntü kenzen mahfiyyen” ben gizli bir hazine idim “feahbibtü” bakın ben sevdim diyor cenab-ı Hakk, bu alemlerin ilk kaynağı fezanın dokusu muhabbettir. Onun iç”Oku
- 3TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye · s.136“Halil, hullet, kaba manasıyla elbise, giyinmek demektir, hullet habibde tahallül eden muhabbettir. Yani hullet elbise, mana elbisesi, habibde yani sevende tahal”Oku
- 4En'âm Sûresi · s.90“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 5Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.48“03-ŞECER İşte bu yüzden burası dostluk yani hullet mertebesidir, İbrahim (as) ın Halil olması bu yüzdendir. Kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fii”Oku
- 6Muhabbet
- 7Hullet
- 8Bakara Sûresi · s.241“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.