Hullet, Muhabbet'in neresinde durur?

Hullet, muhabbetin bir üst seviyesi olarak kabul edilir ve tasavvufta peygamberlerin makamları arasında özel bir yer tutar. Muhabbet, sâlikin Hak'a, Hak'ın da sâlike duyduğu karşılıklı sevgi iken, hullet bu muhabbetin derinleşmiş, içli ve samimi hâlidir. Hullet, "halîl" kelimesinden gelir ve kalbin bütün gözeneklerine kadar dostluğun nüfuz ettiği kimseyi tanımlar. Bu mertebede kul, kendi nefsaniyetini Hakk'a devrederek Cenâb-ı Hakk'ın ona ilahi esmanın hakikatini giydirmesiyle "dostluk elbisesi"ni kuşanır²·³. Hz. İbrâhim'in "Halîlullâh" olarak anılması, onun bu hullet makamına eriştiğini gösterir; zira o, yıldızı, ayı ve güneşi denedikten sonra "batanları sevmem" diyerek yüzünü gökleri ve yeri yaratana çevirmiştir. Hullet, sevenin sevdiğine karışması, dostluğun her gözeneğe nüfuz etmesi anlamına gelirken, mahbûbiyyet ise Hak'ın kulu "mahbûb" edinmesi, yani sevenin sevilenden öte olmasıdır. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî bu farkı, "dost (halîl) Hak'la içiçe oturur, mahbûb (Habîb) Hak'ın yanına oturur" beytiyle ifade eder. Hullet, afak ve enfüsün birleştiği, yani dış âlem ile iç âlemin Hak'ta birleştiği bir idrak seviyesidir¹. Bu idrake ulaşan kişi, kendi vasıtasıyla Hakk'ın icraatta bulunduğunu idrak eder ve Esma-i Hüsna'nın manalarını giyinmiş olur⁴. Bu nedenle hullet, muhabbetin zirvesi ve ilahi dostluğun başladığı yerdir¹.