Hullet ve Muhabbet hangi noktada ayrışır?
Hullet ve muhabbet kavramları tasavvufta Allah ile kul arasındaki ilişkinin farklı mertebelerini ifade eder. Muhabbet, Allah'ın kullarını sevmesi ve kulların da Allah'ı sevmesi şeklinde tezahür eden karşılıklı bir sevgi iken, hullet bu muhabbetin en yüksek ve en derin mertebesidir; kalbin bütün gözeneklerine nüfuz eden, dostluğun en samimi hâlidir. Muhabbet sülûkun itici gücü ve mücâhedenin tatlandırıcısıdır, hullet ise İbrâhîm (a.s.) mertebesinde zuhur eden şiddetli muhabbet ve Hakk'ın varlığına nüfuz etme hâlidir¹·². Hullet, muhabbet elbisesinin bütün varlığı sardığı, kişinin nefsaniyetini Hakk'a devrederek İlâhî bir kimlik giydiği bir dostluk mertebesidir³·⁴.
Detaylı cevap
Muhabbet, tasavvufta sâlikin Hakk'a, Hakk'ın da sâlike duyduğu karşılıklı sevginin adıdır ve sülûkun temel itici gücüdür. Bu sevgi, Mâide 54'teki "yuhibbuhum ve yuhibbûnehû" (Allah onları sever, onlar da Allah'ı severler) ayetiyle iki yönlü olarak ifade edilir. Muhabbet, "kontrollü sevgi" olarak tanımlanır ve akıl ile irade ile birlikte işler. Muhabbetin seyrinde, âlemlerin var edilişindeki ilk kaynak olan muhabbet, Âdem (a.s.) ile başlayan bir süreçtir¹.
Hullet ise muhabbetin en yüksek mertebesi, dostluğun en samimi hâlidir⁵·⁶. Hz. İbrâhîm'e "halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabının verilmesi bu mertebeden kaynaklanır. Hullet, muhabbetin İbrâhîm (a.s.) mertebesinde "şiddetli muhabbet" olarak zuhur etmesidir¹. Bu mertebede "halîl", sevenin ruhu arasına nüfuz eden sevgili, "hullet" ise sevgilide nüfuz eden muhabbettir². Hullet, kişinin kendi nefsaniyetini Hakk'a devretmesiyle Cenâb-ı Hakk'ın ona İlâhî esmânın hakikatini giydirdiği bir dostluk elbisesidir⁴·⁷. Bu "dostluk elbisesi" veya "muhabbet elbisesi"⁸, kişinin bütün varlığını sarar ve Hakk'ın dostluğunu kazanmasını sağlar³·⁹. Hullet mertebesinde, beden ve nefis ile Allah'ın iki ayrı şey olduğu düşüncesi birleşir; afak ve enfüs burada tevhid olur¹⁰. Bu, Hakk'ın varlığına mütehallil olma ve Hakk'ın varlığının da kulda mütehallil olması hâlidir¹¹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Tasavvuf Izâhları · s.101“.) ------------------- MUHABBETİN SEYRİ : Bu âlemlerin var edilişindeki ilk kaynak ve malzeme muhabbettir. “ Küntü kenzen mahfiyyen ” de belirtildiği gibi. Bu m”Oku
- 2Kelime-i İbrâhîmiyye · s.4“Ve "halîl", sevenin ruhu arasına "nüfuz eden" sevgilidir; ve "hullet" sevgilide nüfuz eden muhabbettir. Bu sebeple İbrahim (a.s.) Hakk'ın varlığına nüfuz etmiş ”Oku
- 3TB. Kelime-i İdrîsiyye & İbrâhîmiyye · s.136“Halil, hullet, kaba manasıyla elbise, giyinmek demektir, hullet habibde tahallül eden muhabbettir. Yani hullet elbise, mana elbisesi, habibde yani sevende tahal”Oku
- 4En'âm Sûresi · s.90“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 5K1-398
- 6Hullet
- 7Bakara Sûresi · s.241“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 8Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.51“İşte bugün onlar yaşanıyor, ama biz bunları hep hikaye masal diye ve naylon kumaşların formülünü veriyor, katladığınız zaman küçücük oluyor, hamaylı şekline gel”Oku
- 9Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
- 10Sohbet Arası Sohbetler CD 17 · s.45“Hullet dostluk elbisesi dediği bu. Halil İbrahim’in ismi de buradan kaynaklanıyor. Yani ilahi dostluk burada başlıyor. Beden birey yani nefis ve Allahın iki ayr”Oku
- 11Kelime-i İbrâhîmiyye · s.3“Çünkü Halîlü’r-Rahmân idi. 5/2 Ve “halîl” (خليــل) muhibbin rûhu meyânında “tahallül” (تَخَلُّل) eden habîbdir; ve “hullet” habîbde tahallül eden muhabbettir. B”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.