Murat Derûnî'nin Gavs kavramına yaklaşımı nasıldır?

Murat Derûnî, Gavs kavramını hem lugat anlamı hem de tasavvufî mertebe olarak ele alır. Lugat olarak "yardım, imdâd, kurtarıcı" anlamına gelen Gavs'ın, "s" harfiyle yazıldığında "yüzücü, derinlere dalan", "sin" harfiyle yazıldığında ise "en büyük yardımcı, en fedakar, bonkör insan" manasına geldiğini belirtir¹. Tasavvufî açıdan ise Gavs, ricâlü'l-gayb hiyerarşisinin en üst basamağı, kâinatın manevî mihveri olan kutbu'l-aktâb için kullanılan bir unvandır. Derûnî, Gavs makamındaki velilerin yüksek hususi bir mertebede bulunduğunu, yanlarına gidenlerin Allah'ı anmalarına vesile olduklarını, onların yanında günaha düşmediklerini ve vefat etseler dahi himmetlerinin gönülden gönüle yayıldığını ifade eder².

Derûnî, Gavs-ı A'zam Abdulkâdir Geylânî'ye atfedilen Risâle-i Gavsiyye'yi, Hakk ile Geylânî arasında geçen mükâleme (söyleşme) hâlinde yazılmış, kısa fakat derin bir risâle olarak tanımlar. Bu risâlenin içeriğinin vahy-i mübâşireye benzediğini, Hakk'ın Geylânî'ye sırrî hitâbları ve Geylânî'nin cevaplarından oluştuğunu belirtir. Risâle-i Gavsiyye'nin "fenâ fillâh ehlinin" nasıl konuştuğunu gösterdiğini vurgular. Risâlede geçen "Yâ Gavs, kurb ehli kurbiyetlerinden dolayı yakınırlar, buûd ehlinin uzaklıktan şikâyetleri gibi" ifadesini açıklarken, yakınlık ehlinin Hakk anlayışına doğru yaklaşmasını ve nihayetinde Hakk ile kul diye iki varlık anlayışının ortadan kalkarak sadece Hakk'ın kalmasını işaret eder³. Ayrıca, "Yâ Gavs-ı Â’zâm, insanı meydana getirdim beni taşıyan olması için. Ve mükevvenâtı da insanı taşıması için meydana getirdim"⁵ gibi ifadelerle Gavs'ın Allah katındaki özel konumunu ve yaratılış gayesindeki yerini vurgular.

Murat Derûnî, Gavs makamının yanlış anlaşılmasına ve istismarına karşı da uyarılarda bulunur. "Benim şeyhim gavs" gibi iddiaların, Gavs'ı tanımak için öncelikle kişinin kendini tanıması gerektiği gerçeğini göz ardı ettiğini belirtir⁴. Gavs makamının "çarşıdan alınıp satılır, böyle paketlenmiş bir meyve suyu gibi bir şey" olmadığını, hazırda bilinecek veya hemen tespit edilecek bir durum olmadığını ifade eder⁴. Bu bağlamda, Gavs Abdulkâdir Geylânî'nin şeriat hükmü vermeden önce kendisine başvurulan bir merci olduğunu ve onun "Bu adam iddiasında doğrudur. Fakat ma'rifette noksânı vardır"⁶ şeklindeki değerlendirmesini örnek göstererek, Gavs'ın hem zâhirî hem de manevî gözünden perdenin kaldırılmış olduğunu vurgular.